Objective

• Restore degraded watershed forests and their moisture-retention functions as the ecological foundation of watershed recovery.

• Rebuild the capacity of upstream landscapes to capture rainfall, slow runoff, increase infiltration, retain soil moisture, and sustain water availability during dry periods.

• Restore degraded forest landscapes by working with natural regeneration and ecological processes, rather than relying primarily on intensive planting.

• Reconnect forest, soil, water, and vegetation processes so that forest restoration contributes to long-term watershed resilience.

• Reduce rapid runoff, soil erosion, sediment transport, and loss of moisture from degraded upstream areas.

• Establish a national restoration program that prioritizes areas according to watershed condition, hydrological importance, restoration potential, and downstream benefits.

• Create long-term forest stewardship mechanisms so that restored watershed forests can maintain ecological function after the initial restoration period.

Action

• Establish a National Watershed Forest and Moisture Recovery Program targeting degraded and strategically important upstream areas.

• Identify priority restoration areas using the results of:

  • National Watershed Assessment and Classification

  • Watershed Restoration Priority System

  • Forest–Water–Humidity Cycle Assessment

  • Soil and hydrological condition assessments

• Classify restoration sites according to their primary ecological condition and recovery potential, such as:

  • Severely degraded forest

  • Fragmented forest

  • Degraded headwater area

  • Forest–agriculture transition area

  • Erosion-prone watershed slope

  • Riparian and headwater corridor

  • Naturally regenerating area requiring protection rather than planting

• Conduct site-specific ecological diagnosis before selecting restoration measures, including forest condition, soil condition, slope, hydrology, existing vegetation, land-use pressure, fire risk, and natural regeneration potential.

• Apply assisted natural regeneration (ANR) as a primary restoration approach where natural recovery potential exists.

• Use active planting only where natural regeneration is insufficient, selecting ecologically appropriate native species and species assemblages rather than maximizing planting numbers.

• Restore forest structure and ecological succession by establishing appropriate canopy, understory, ground vegetation, and habitat complexity.

• Implement soil-moisture recovery measures that improve:

  • Rainfall infiltration

  • Soil-water retention

  • Organic matter accumulation

  • Ground cover

  • Reduced surface runoff

  • Reduced soil erosion

• Restore natural water pathways and small-scale hydrological features where appropriate, including headwater channels, seepage areas, riparian zones, wetlands, and natural depressions.

• Develop landscape-level measures to slow, spread, and infiltrate rainfall while avoiding interventions that unnecessarily alter natural stream processes.

• Establish forest–soil moisture recovery zones where vegetation recovery and soil restoration are implemented together.

• Integrate wildfire prevention and management into restoration planning, particularly in degraded dry forests and fire-prone watersheds.

• Control invasive species and other pressures that prevent natural forest and vegetation recovery.

• Establish community-based forest stewardship and maintenance mechanisms for restored areas.

• Provide technical guidance and restoration standards for government agencies, local authorities, communities, and restoration practitioners.

• Establish long-term maintenance and protection mechanisms covering:

  • Fire management

  • Grazing control where necessary

  • Invasive-species control

  • Illegal clearing prevention

  • Forest regeneration protection

  • Soil and moisture conservation

• Monitor restoration outcomes using indicators such as:

  • Forest cover and structure

  • Natural regeneration

  • Vegetation diversity

  • Soil organic matter

  • Soil moisture

  • Infiltration

  • Runoff response

  • Erosion and sedimentation

  • Streamflow and baseflow where measurable

  • Biodiversity recovery

• Compare restoration sites with appropriate baseline and reference conditions to determine whether forest and moisture functions are actually recovering.

• Link results to AC-SI-021-03-01 National Forest–Water–Humidity Cycle Assessment System so that forest restoration can be evaluated in terms of its contribution to broader watershed moisture and hydrological recovery.

Expected Output

• National Watershed Forest and Moisture Recovery Program with defined targets, priority areas, restoration approaches, and implementation phases.

• National Priority Map for Watershed Forest and Moisture Recovery identifying areas where forest and moisture restoration should be concentrated.

• Watershed Forest Restoration Zoning System distinguishing areas for natural regeneration, assisted regeneration, active restoration, protection, and long-term stewardship.

• Site-Specific Forest Restoration Plans based on ecological and hydrological conditions rather than uniform planting models.

• Watershed Forest Natural Regeneration Network supporting large-scale assisted natural regeneration and ecological recovery.

• Forest–Soil Moisture Recovery Areas where forest restoration, soil recovery, and water infiltration measures are implemented as an integrated system.

• Headwater and Riparian Recovery Areas restoring ecological connectivity between forests, streams, wetlands, and downstream waters.

• Native Forest Restoration Species and Ecological Assemblage Guidelines appropriate to different watershed and ecological conditions.

• Watershed Forest Restoration Technical Standards and Guidelines for government, local, community, and private-sector implementation.

• Long-Term Forest Stewardship Mechanism supporting protection and maintenance after restoration investment.

• Forest and Moisture Recovery Monitoring Dataset tracking changes in vegetation, soil moisture, infiltration, runoff, erosion, biodiversity, and hydrological response.

• Forest–Water–Humidity Recovery Performance Indicators linking forest restoration to measurable watershed-function recovery.

• A national restoration program that shifts the objective from simply “increasing forest area” toward “restoring functioning watershed forests capable of retaining moisture, regulating water, protecting soil, and supporting ecosystem recovery.”

Objective

• ฟื้นฟู ป่าต้นน้ำที่เสื่อมโทรมและความสามารถในการกักเก็บความชื้นของภูมิทัศน์ ให้กลับมาเป็นฐานสำคัญของการฟื้นฟูลุ่มน้ำ

• ฟื้นความสามารถของพื้นที่ต้นน้ำในการ รับน้ำฝน ชะลอน้ำ เพิ่มการซึมน้ำ รักษาความชื้นในดิน และช่วยให้มีน้ำในช่วงฤดูแล้ง

• ฟื้นฟูป่าโดยทำงานร่วมกับ การฟื้นตัวตามธรรมชาติและกระบวนการทางนิเวศ แทนการมุ่งเน้นเพียงจำนวนต้นไม้ที่ปลูก

• เชื่อมโยงกระบวนการ ป่า–ดิน–น้ำ–พืชพรรณ ให้กลับมาทำงานร่วมกัน เพื่อสร้างความยืดหยุ่นของลุ่มน้ำในระยะยาว

• ลดการไหลบ่าของน้ำอย่างรวดเร็ว การชะล้างพังทลายของดิน การพัดพาตะกอน และการสูญเสียความชื้นจากพื้นที่ต้นน้ำที่เสื่อมโทรม

• จัดทำแผนงานฟื้นฟูระดับประเทศที่จัดลำดับพื้นที่ตาม สภาพลุ่มน้ำ ความสำคัญทางอุทกวิทยา ศักยภาพในการฟื้นตัว และประโยชน์ที่จะเกิดกับพื้นที่ปลายน้ำ

• สร้างระบบดูแลรักษาป่าระยะยาว เพื่อให้ป่าที่ฟื้นฟูแล้วสามารถ ทำหน้าที่ทางนิเวศต่อเนื่องหลังสิ้นสุดโครงการ

Action

• จัดตั้ง แผนงานฟื้นฟูป่าต้นน้ำและกักเก็บความชื้นระดับประเทศ โดยมุ่งเป้าพื้นที่ต้นน้ำที่เสื่อมโทรมและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์

• คัดเลือกพื้นที่เป้าหมายโดยใช้ผลจาก:

  • ระบบประเมินและจำแนกลุ่มน้ำระดับประเทศ

  • ระบบจัดลำดับความสำคัญพื้นที่ฟื้นฟูลุ่มน้ำ

  • ระบบประเมินวัฏจักรป่าไม้–น้ำ–ความชื้น

  • การประเมินสภาพดินและระบบอุทกวิทยา

• จำแนกพื้นที่ฟื้นฟูตามสภาพและศักยภาพการฟื้นตัว เช่น

  • ป่าเสื่อมโทรมรุนแรง

  • ป่าที่ถูกแบ่งแยกเป็นหย่อม

  • พื้นที่ต้นน้ำเสื่อมโทรม

  • พื้นที่รอยต่อระหว่างป่ากับเกษตรกรรม

  • พื้นที่ลาดชันที่มีความเสี่ยงต่อการชะล้างพังทลาย

  • แนวลำน้ำและพื้นที่ต้นน้ำ

  • พื้นที่ที่มีการฟื้นตัวตามธรรมชาติและควรเน้นการปกป้องมากกว่าการปลูก

• ดำเนินการ วิเคราะห์สภาพพื้นที่ก่อนเลือกวิธีฟื้นฟู โดยพิจารณาสภาพป่า ดิน ความลาดชัน ระบบน้ำ พืชพรรณเดิม การใช้ที่ดิน ความเสี่ยงไฟป่า และศักยภาพการฟื้นตัวตามธรรมชาติ

• ใช้ การช่วยเหลือการฟื้นตัวตามธรรมชาติ (Assisted Natural Regeneration: ANR) เป็นแนวทางหลักในพื้นที่ที่ยังมีศักยภาพในการฟื้นตัว

• ใช้การปลูกเสริมเฉพาะพื้นที่ที่การฟื้นตัวตามธรรมชาติไม่เพียงพอ โดยเลือก ชนิดพันธุ์ท้องถิ่นและองค์ประกอบพืชที่เหมาะสมกับระบบนิเวศ แทนการมุ่งวัดผลด้วยจำนวนต้นไม้ที่ปลูก

• ฟื้นฟูโครงสร้างป่าและกระบวนการทดแทนตามธรรมชาติ โดยสร้างความเหมาะสมของ เรือนยอด พืชชั้นล่าง พืชคลุมดิน และโครงสร้างถิ่นที่อยู่อาศัย

• ดำเนินมาตรการฟื้นฟูความชื้นในดินเพื่อเพิ่ม:

  • การซึมน้ำฝน

  • ความสามารถในการอุ้มน้ำของดิน

  • การสะสมอินทรียวัตถุ

  • พืชคลุมดิน

  • การลดน้ำไหลบ่าบนผิวดิน

  • การลดการชะล้างพังทลาย

• ฟื้นฟูเส้นทางน้ำและองค์ประกอบทางอุทกวิทยาขนาดเล็กที่เหมาะสม เช่น ลำห้วยต้นน้ำ พื้นที่น้ำซึม พื้นที่ริมน้ำ พื้นที่ชุ่มน้ำ และแอ่งธรรมชาติ

• พัฒนามาตรการในระดับภูมิทัศน์เพื่อ ชะลอ กระจาย และเพิ่มการซึมของน้ำฝน โดยหลีกเลี่ยงการแทรกแซงที่เปลี่ยนแปลงกระบวนการลำน้ำธรรมชาติโดยไม่จำเป็น

• จัดตั้ง พื้นที่ฟื้นฟูป่า–ความชื้นในดิน ซึ่งดำเนินการฟื้นฟูป่าและดินควบคู่กัน

• บูรณาการการป้องกันและจัดการไฟป้า โดยเฉพาะในพื้นที่ป่าแห้งแล้งและลุ่มน้ำที่มีความเสี่ยงไฟสูง

• ควบคุมชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกรานและแรงกดดันอื่นที่ขัดขวางการฟื้นตัวตามธรรมชาติของป่า

• จัดตั้งกลไก การดูแลป่าโดยชุมชนและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในพื้นที่ สำหรับพื้นที่ที่ได้รับการฟื้นฟู

• จัดทำมาตรฐานและแนวทางทางเทคนิคสำหรับหน่วยงานรัฐ ท้องถิ่น ชุมชน และผู้ดำเนินงานฟื้นฟู

• จัดให้มีระบบดูแลและคุ้มครองระยะยาว ครอบคลุม:

  • การจัดการไฟป่า

  • การควบคุมการเลี้ยงสัตว์ในพื้นที่ที่จำเป็น

  • การควบคุมชนิดพันธุ์รุกราน

  • การป้องกันการบุกรุกและแผ้วถาง

  • การปกป้องพื้นที่ที่กำลังฟื้นตัว

  • การอนุรักษ์ดินและความชื้น

• ติดตามผลการฟื้นฟูโดยใช้ตัวชี้วัด เช่น:

  • พื้นที่และโครงสร้างป่า

  • การฟื้นตัวตามธรรมชาติ

  • ความหลากหลายของพืช

  • อินทรียวัตถุในดิน

  • ความชื้นในดิน

  • การซึมน้ำ

  • การตอบสนองของน้ำท่า

  • การชะล้างพังทลายและตะกอน

  • การไหลของน้ำและ Baseflow ในพื้นที่ที่สามารถวัดได้

  • การฟื้นตัวของความหลากหลายทางชีวภาพ

• เปรียบเทียบพื้นที่ฟื้นฟูกับ ข้อมูลฐานและพื้นที่อ้างอิง เพื่อประเมินว่าหน้าที่ด้านป่าและความชื้นฟื้นกลับมาจริงหรือไม่

• เชื่อมโยงผลกับ AC-SI-021-03-01 ระบบประเมินวัฏจักรป่าไม้–น้ำ–ความชื้นระดับชาติ เพื่อวัดว่าการฟื้นฟูป่ามีส่วนช่วยต่อการฟื้นตัวของระบบความชื้นและอุทกวิทยาของลุ่มน้ำอย่างไร

Expected Output

• แผนงานฟื้นฟูป่าต้นน้ำและกักเก็บความชื้นระดับประเทศ พร้อมเป้าหมาย พื้นที่สำคัญ แนวทางฟื้นฟู และระยะดำเนินงาน

• แผนที่พื้นที่เป้าหมายการฟื้นฟูป่าต้นน้ำและความชื้น ระบุพื้นที่ที่ควรเร่งดำเนินการ

• ระบบจำแนกโซนการฟื้นฟูป่าต้นน้ำ แยกพื้นที่ฟื้นตัวตามธรรมชาติ พื้นที่ช่วยฟื้นตัว พื้นที่ปลูกฟื้นฟู พื้นที่ปกป้อง และพื้นที่ดูแลระยะยาว

• แผนฟื้นฟูป่ารายพื้นที่ ที่ออกแบบตามสภาพนิเวศและระบบน้ำของแต่ละพื้นที่ ไม่ใช้รูปแบบการปลูกแบบเดียวกันทั้งประเทศ

• เครือข่ายพื้นที่ฟื้นตัวตามธรรมชาติของป่าต้นน้ำ สำหรับขยายการฟื้นฟูแบบ Assisted Natural Regeneration

• พื้นที่ฟื้นฟูป่า–ดิน–ความชื้น ที่ดำเนินการฟื้นฟูองค์ประกอบทั้งสามร่วมกัน

• พื้นที่ฟื้นฟูต้นน้ำและแนวลำน้ำ ที่เชื่อมโยงป่า ลำห้วย พื้นที่ชุ่มน้ำ และระบบน้ำปลายน้ำ

• แนวทางการเลือกชนิดพันธุ์ท้องถิ่นและองค์ประกอบป่าฟื้นฟู ที่เหมาะสมกับระบบนิเวศแต่ละประเภท

• มาตรฐานและคู่มือการฟื้นฟูป่าต้นน้ำและกักเก็บความชื้น สำหรับหน่วยงานรัฐ ท้องถิ่น ชุมชน และภาคเอกชน

• กลไกดูแลรักษาป่าหลังการฟื้นฟูในระยะยาว เพื่อรักษาผลลัพธ์ไม่ให้กลับไปเสื่อมโทรม

• ฐานข้อมูลการฟื้นฟูป่าและความชื้น ที่ติดตามการเปลี่ยนแปลงของป่า ดิน ความชื้น การซึมน้ำ น้ำท่า การชะล้าง และความหลากหลายทางชีวภาพ

• ตัวชี้วัดผลการฟื้นฟูวัฏจักรป่าไม้–น้ำ–ความชื้น ที่เชื่อมโยงการฟื้นฟูป่ากับการฟื้นตัวของหน้าที่ลุ่มน้ำ

• เกิดการเปลี่ยนเป้าหมายจาก “การเพิ่มพื้นที่ป่า” ไปสู่ “การฟื้นฟูป่าต้นน้ำที่กลับมาทำหน้าที่กักเก็บความชื้น ควบคุมน้ำ รักษาดิน และฟื้นฟูระบบนิเวศได้จริง”