Objective

• Establish a national network of Forest–Water Ecological Corridors that reconnects forests, headwaters, streams, wetlands, riparian zones, and downstream ecosystems.

• Restore ecological connectivity so that water, wildlife, vegetation, nutrients, and ecological processes can move through the landscape without being unnecessarily fragmented.

• Connect fragmented forest ecosystems with natural water systems to strengthen the Forest–Water–Humidity Cycle and watershed resilience.

• Protect and restore critical corridors that support water regulation, biodiversity, habitat connectivity, soil conservation, and climate adaptation.

• Reduce ecological fragmentation caused by roads, settlements, agricultural expansion, infrastructure, land conversion, and other barriers.

• Establish a spatial framework that connects individual restoration projects into a continuous ecological network at watershed and landscape scales.

• Ensure that ecological corridors function as living infrastructure, supporting both ecosystem recovery and long-term watershed stability.

Action

• Establish a National Forest–Water Ecological Corridor Development Framework defining corridor principles, classifications, planning standards, and implementation mechanisms.

• Map existing and potential ecological connections among:

  • Forest ecosystems

  • Headwater areas

  • Rivers and streams

  • Wetlands

  • Riparian zones

  • Floodplains

  • Groundwater-dependent ecosystems

  • Agricultural landscapes

  • Other critical habitats

• Identify Forest–Water Connectivity Gaps where forests and water ecosystems are physically or functionally disconnected.

• Identify priority corridors using criteria such as:

  • Ecological importance

  • Hydrological connectivity

  • Biodiversity value

  • Habitat fragmentation

  • Watershed importance

  • Climate resilience

  • Restoration potential

  • Pressure from land-use change

• Classify corridors according to their primary function, such as:

  • Headwater–Forest Corridors

  • River–Riparian Corridors

  • Forest–Wetland Corridors

  • Floodplain–Waterway Corridors

  • Cross-Landscape Ecological Corridors

  • Climate Refuge and Connectivity Corridors

• Restore degraded corridor segments through appropriate combinations of:

  • Native vegetation restoration

  • Natural regeneration

  • Riparian restoration

  • Wetland restoration

  • Soil recovery

  • Erosion control

  • Removal or modification of unnecessary barriers

  • Reconnection of fragmented habitats

• Prioritize natural regeneration and ecosystem recovery where ecological conditions allow rather than creating artificial corridors solely through planting.

• Establish riparian buffer and ecological protection zones along priority waterways based on local ecological and hydrological conditions.

• Reconnect isolated forest patches with streams, wetlands, and other habitat areas through strategically located restoration areas.

• Identify and address barriers to ecological and hydrological connectivity, including:

  • Roads

  • Culverts and poorly designed crossings

  • Dams and weirs

  • Drainage structures

  • Urban development

  • Agricultural expansion

  • Fences and other physical barriers

• Develop wildlife and aquatic connectivity solutions where roads and infrastructure intersect ecological corridors.

• Integrate ecological corridor planning into land-use planning and infrastructure development so that new development does not create additional fragmentation.

• Establish corridor protection and land-management mechanisms for areas where ecological connectivity remains intact.

• Develop incentive mechanisms for landowners and local communities participating in corridor conservation and restoration.

• Establish cross-boundary corridor governance where corridors cross provinces, districts, local-government jurisdictions, or different land-tenure systems.

• Integrate corridor development with:

  • AC-SI-021-03-01 Forest–Water–Humidity Cycle Assessment

  • AC-SI-021-03-02 Watershed Forest and Moisture Recovery Program

  • AC-SI-021-03-03 Landscape Water Retention and Infiltration Restoration Program

  • AC-SI-021-03-04 Wetland and Natural Waterway Recovery Program

• Monitor corridor performance using indicators such as:

  • Forest connectivity

  • Habitat continuity

  • Riparian vegetation condition

  • Waterway connectivity

  • Wildlife movement

  • Aquatic organism movement where measurable

  • Vegetation regeneration

  • Soil stability

  • Water and moisture connectivity

• Establish long-term corridor maintenance, protection, and adaptive management mechanisms to prevent restored corridors from becoming fragmented again.

Expected Output

• National Forest–Water Ecological Corridor Development Framework defining corridor principles, standards, classifications, and implementation mechanisms.

• National Forest–Water Ecological Connectivity Map showing existing, degraded, and potential ecological connections.

• Forest–Water Connectivity Gap Map identifying fragmented areas requiring intervention.

• National Priority Ecological Corridor Network connecting forests, headwaters, rivers, wetlands, riparian zones, and floodplains.

• Forest–Water Ecological Corridor Classification System distinguishing corridors according to ecological and hydrological functions.

• Priority Corridor Restoration Plans specifying restoration measures, responsible organizations, implementation periods, and expected outcomes.

• Riparian and Waterway Ecological Corridor Network restoring continuous ecological functions along priority waterways.

• Forest–Wetland and Forest–Headwater Connectivity Areas reconnecting fragmented ecosystems.

• Ecological Barrier Mitigation Program addressing roads, infrastructure, drainage systems, dams, and other connectivity barriers.

• Ecological Corridor Land-Use and Infrastructure Planning Guidelines to prevent future fragmentation.

• Community and Landowner Corridor Stewardship Mechanism supporting long-term protection and management.

• National Ecological Corridor Monitoring Dataset tracking forest connectivity, waterway connectivity, biodiversity movement, vegetation recovery, and ecological function.

• Forest–Water Corridor Performance Indicators measuring whether connectivity is actually improving.

• A connected national ecological network in which forest → headwater → stream → wetland → floodplain → downstream ecosystem functions as an integrated ecological and hydrological system.

Objective

• จัดตั้ง เครือข่ายแนวเชื่อมต่อทางนิเวศป่าไม้และน้ำระดับประเทศ เพื่อเชื่อมโยงป่า พื้นที่ต้นน้ำ ลำห้วย พื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่ริมน้ำ และระบบนิเวศปลายน้ำเข้าด้วยกัน

• ฟื้นฟูความเชื่อมโยงของระบบนิเวศ เพื่อให้ น้ำ สัตว์ป่า พืชพรรณ สารอาหาร และกระบวนการทางนิเวศ สามารถเคลื่อนที่ผ่านภูมิทัศน์ได้โดยไม่ถูกแบ่งแยกเกินความจำเป็น

• เชื่อมระบบป่าที่กระจัดกระจายเข้ากับระบบน้ำธรรมชาติ เพื่อเสริมความสมบูรณ์ของ วัฏจักรป่าไม้–น้ำ–ความชื้น และความยืดหยุ่นของลุ่มน้ำ

• ปกป้องและฟื้นฟูแนวเชื่อมต่อที่มีความสำคัญต่อ การควบคุมน้ำ ความหลากหลายทางชีวภาพ ความต่อเนื่องของถิ่นที่อยู่อาศัย การอนุรักษ์ดิน และการปรับตัวต่อภูมิอากาศ

• ลดการแบ่งแยกของระบบนิเวศที่เกิดจากถนน ชุมชน การขยายพื้นที่เกษตร โครงสร้างพื้นฐาน และการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน

• สร้างกรอบเชิงพื้นที่ที่เชื่อมโครงการฟื้นฟูแต่ละแห่งให้กลายเป็น เครือข่ายระบบนิเวศต่อเนื่องในระดับภูมิทัศน์และลุ่มน้ำ

• ทำให้แนวเชื่อมต่อทางนิเวศทำหน้าที่เป็น โครงสร้างพื้นฐานที่มีชีวิต (Living Infrastructure) ซึ่งช่วยทั้งการฟื้นตัวของระบบนิเวศและเสถียรภาพของลุ่มน้ำในระยะยาว

Action

• จัดทำ กรอบการพัฒนาแนวเชื่อมต่อทางนิเวศป่าไม้และน้ำระดับประเทศ กำหนดหลักการ ประเภท มาตรฐานการวางแผน และกลไกการดำเนินงาน

• จัดทำแผนที่ความเชื่อมโยงในปัจจุบันและพื้นที่ที่มีศักยภาพระหว่าง:

  • ระบบนิเวศป่าไม้

  • พื้นที่ต้นน้ำ

  • แม่น้ำและลำห้วย

  • พื้นที่ชุ่มน้ำ

  • พื้นที่ริมน้ำ

  • พื้นที่น้ำหลาก

  • ระบบนิเวศที่พึ่งพาน้ำใต้ดิน

  • พื้นที่เกษตรกรรม

  • ถิ่นที่อยู่อาศัยสำคัญอื่น ๆ

• ระบุ ช่องว่างความเชื่อมโยงป่า–น้ำ (Forest–Water Connectivity Gaps) ที่ระบบป่าและระบบน้ำถูกตัดขาดทั้งทางกายภาพหรือในเชิงหน้าที่

• จัดลำดับความสำคัญของแนวเชื่อมต่อโดยพิจารณา:

  • ความสำคัญทางนิเวศ

  • ความเชื่อมโยงทางอุทกวิทยา

  • คุณค่าความหลากหลายทางชีวภาพ

  • ระดับการแบ่งแยกของถิ่นที่อยู่อาศัย

  • ความสำคัญต่อระบบลุ่มน้ำ

  • ความยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

  • ศักยภาพในการฟื้นฟู

  • แรงกดดันจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน

• จำแนกแนวเชื่อมต่อ เช่น

  • แนวเชื่อมต่อป่า–พื้นที่ต้นน้ำ

  • แนวเชื่อมต่อลำน้ำ–พื้นที่ริมน้ำ

  • แนวเชื่อมต่อป่า–พื้นที่ชุ่มน้ำ

  • แนวเชื่อมต่อพื้นที่น้ำหลาก–ทางน้ำ

  • แนวเชื่อมต่อระบบนิเวศข้ามภูมิทัศน์

  • แนวเชื่อมต่อพื้นที่หลบภัยและการเคลื่อนตัวของสิ่งมีชีวิตภายใต้การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ

• ฟื้นฟูส่วนที่ขาดหายหรือเสื่อมโทรมของแนวเชื่อมต่อด้วยมาตรการที่เหมาะสม เช่น

  • การฟื้นฟูพืชพรรณพื้นถิ่น

  • การฟื้นตัวตามธรรมชาติ

  • การฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำ

  • การฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำ

  • การฟื้นฟูดิน

  • การลดการชะล้างพังทลาย

  • การรื้อหรือปรับสิ่งกีดขวางที่ไม่จำเป็น

  • การเชื่อมต่อถิ่นที่อยู่อาศัยที่ถูกตัดขาด

• ให้ความสำคัญกับ การฟื้นตัวตามธรรมชาติและกระบวนการนิเวศ ในพื้นที่ที่มีศักยภาพ แทนการสร้างแนวเชื่อมต่อด้วยการปลูกต้นไม้เพียงอย่างเดียว

• จัดทำ แนวกันชนและพื้นที่คุ้มครองเชิงนิเวศริมลำน้ำ โดยกำหนดขนาดและรูปแบบตามสภาพระบบนิเวศและอุทกวิทยาของแต่ละพื้นที่

• เชื่อมพื้นที่ป่าที่แยกออกจากกันเข้ากับลำห้วย พื้นที่ชุ่มน้ำ และถิ่นที่อยู่อาศัยสำคัญผ่านพื้นที่ฟื้นฟูเชิงยุทธศาสตร์

• ระบุและแก้ไข สิ่งกีดขวางความเชื่อมโยงทางนิเวศและทางน้ำ เช่น

  • ถนน

  • ท่อลอดและทางข้ามที่ออกแบบไม่เหมาะสม

  • เขื่อนและฝาย

  • โครงสร้างระบายน้ำ

  • การขยายตัวของเมือง

  • การขยายพื้นที่เกษตร

  • รั้วและสิ่งกีดขวางทางกายภาพอื่น

• พัฒนา ทางเชื่อมสำหรับสัตว์ป่าและสิ่งมีชีวิตในระบบน้ำ ในจุดที่ถนนหรือโครงสร้างพื้นฐานตัดผ่านแนวเชื่อมต่อ

• บูรณาการแนวเชื่อมต่อทางนิเวศเข้ากับ การวางผังการใช้ที่ดินและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการแบ่งแยกระบบนิเวศเพิ่มขึ้น

• จัดตั้งกลไก คุ้มครองและจัดการพื้นที่แนวเชื่อมต่อ ที่ยังมีความสมบูรณ์ เพื่อป้องกันการสูญเสียความเชื่อมโยงในอนาคต

• พัฒนากลไกสร้างแรงจูงใจให้ เจ้าของที่ดินและชุมชน เข้ามามีส่วนร่วมในการอนุรักษ์และฟื้นฟูแนวเชื่อมต่อ

• จัดตั้ง กลไกธรรมาภิบาลแนวเชื่อมต่อข้ามเขตการปกครอง สำหรับแนวเชื่อมต่อที่ครอบคลุมหลายจังหวัด อำเภอ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือระบบสิทธิในที่ดินที่แตกต่างกัน

• เชื่อมโยงการดำเนินงานกับ:

  • AC-SI-021-03-01 ระบบประเมินวัฏจักรป่าไม้–น้ำ–ความชื้นระดับชาติ

  • AC-SI-021-03-02 แผนงานฟื้นฟูป่าต้นน้ำและกักเก็บความชื้น

  • AC-SI-021-03-03 โครงการฟื้นฟูการกักเก็บและการซึมซับน้ำในระดับภูมิทัศน์

  • AC-SI-021-03-04 โครงการฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำและทางน้ำธรรมชาติ

• ติดตามประสิทธิภาพของแนวเชื่อมต่อจากตัวชี้วัด เช่น

  • ความต่อเนื่องของพื้นที่ป่า

  • ความต่อเนื่องของถิ่นที่อยู่อาศัย

  • สภาพพืชพรรณริมลำน้ำ

  • ความเชื่อมโยงของทางน้ำ

  • การเคลื่อนที่ของสัตว์ป่า

  • การเคลื่อนที่ของสิ่งมีชีวิตในน้ำในพื้นที่ที่สามารถติดตามได้

  • การฟื้นตัวของพืชพรรณ

  • เสถียรภาพของดิน

  • ความต่อเนื่องของน้ำและความชื้น

• จัดตั้งกลไก ดูแล ปกป้อง และ Adaptive Management ระยะยาว เพื่อป้องกันไม่ให้แนวเชื่อมต่อที่ฟื้นฟูแล้วถูกตัดขาดอีก

Expected Output

• กรอบการพัฒนาแนวเชื่อมต่อทางนิเวศป่าไม้และน้ำระดับประเทศ พร้อมหลักการ มาตรฐาน การจำแนกประเภท และกลไกการดำเนินงาน

• แผนที่ความเชื่อมโยงทางนิเวศป่า–น้ำระดับประเทศ แสดงพื้นที่ที่ยังเชื่อมต่อ พื้นที่เสื่อมโทรม และพื้นที่ที่มีศักยภาพในการเชื่อมต่อ

• แผนที่ช่องว่างความเชื่อมโยงป่า–น้ำ ระบุพื้นที่ที่ระบบนิเวศถูกแบ่งแยกและควรได้รับการแก้ไข

• เครือข่ายแนวเชื่อมต่อทางนิเวศป่า–น้ำระดับประเทศ เชื่อมป่า พื้นที่ต้นน้ำ แม่น้ำ ลำห้วย พื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นที่ริมน้ำ และพื้นที่น้ำหลาก

• ระบบจำแนกแนวเชื่อมต่อป่า–น้ำ ตามหน้าที่ทางนิเวศและอุทกวิทยา

• แผนฟื้นฟูแนวเชื่อมต่อรายพื้นที่ ระบุพื้นที่ มาตรการ ผู้รับผิดชอบ ระยะเวลา และผลลัพธ์ที่ต้องการ

• เครือข่ายแนวเชื่อมต่อระบบนิเวศริมลำน้ำ ที่ฟื้นความต่อเนื่องของระบบนิเวศตามแนวทางน้ำสำคัญ

• พื้นที่เชื่อมต่อป่า–พื้นที่ชุ่มน้ำ และป่า–พื้นที่ต้นน้ำ เพื่อเชื่อมระบบนิเวศที่ถูกแบ่งแยกกลับเข้าด้วยกัน

• โครงการลดและแก้ไขสิ่งกีดขวางทางนิเวศ สำหรับถนน โครงสร้างพื้นฐาน ระบบระบายน้ำ เขื่อน ฝาย และสิ่งกีดขวางอื่น

• แนวทางการใช้ที่ดินและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่คำนึงถึงแนวเชื่อมต่อทางนิเวศ เพื่อป้องกันการแบ่งแยกระบบนิเวศในอนาคต

• กลไกการดูแลแนวเชื่อมต่อโดยชุมชนและเจ้าของที่ดิน เพื่อรักษาความต่อเนื่องของระบบในระยะยาว

• ฐานข้อมูลติดตามแนวเชื่อมต่อทางนิเวศระดับประเทศ ครอบคลุมความต่อเนื่องของป่า ทางน้ำ การเคลื่อนที่ของสิ่งมีชีวิต การฟื้นตัวของพืชพรรณ และหน้าที่ทางนิเวศ

• ตัวชี้วัดประสิทธิภาพแนวเชื่อมต่อป่า–น้ำ สำหรับวัดว่าความเชื่อมโยงของระบบนิเวศดีขึ้นจริงหรือไม่

• เกิด เครือข่ายระบบนิเวศที่เชื่อมต่อกันตั้งแต่ “ป่า → ต้นน้ำ → ลำห้วย → พื้นที่ชุ่มน้ำ → พื้นที่น้ำหลาก → ระบบนิเวศปลายน้ำ” ทำให้ระบบป่าและระบบน้ำสามารถทำงานร่วมกันเป็นโครงสร้างเดียวของลุ่มน้ำได้อย่างต่อเนื่อง