Objective

• Establish a national transition program to reduce open agricultural burning and uncontrolled biomass burning as major contributors to PM2.5 and seasonal air pollution.

• Shift agricultural residue management from burning as the default disposal method toward productive, economically viable, and environmentally sustainable biomass management.

• Reduce PM2.5 emissions while maintaining the economic viability and productivity of farmers.

• Transform agricultural residues from a pollution burden into valuable biomass resources for soil improvement, animal feed, bioenergy, biomaterials, compost, biochar, and other appropriate applications.

• Develop area-specific solutions based on different crops, residue characteristics, farm sizes, terrain, logistics, and local markets rather than applying a single national solution.

• Establish a transition pathway that combines prevention, collection, utilization, alternative management, incentives, and enforcement.

• Reduce the dependency of agricultural systems on burning while improving soil health, resource efficiency, farmer income opportunities, and climate resilience.

Action

• Establish a National Agricultural Burning and Biomass Transition Framework defining targets, priority crops, priority areas, transition phases, and responsible agencies.

• Develop a national database of agricultural residues covering:

  • Crop type

  • Cultivated area

  • Residue volume

  • Burning frequency

  • Burning period

  • Geographic distribution

  • Existing utilization

  • Collection and transportation constraints

• Identify Agricultural Burning Hotspots using PM2.5 source-intelligence data, satellite fire detection, agricultural statistics, and local information.

• Classify agricultural areas according to their most appropriate residue-management pathway, such as:

  • In-field residue retention

  • Mulching

  • Composting

  • Biochar production

  • Animal feed

  • Biomass fuel

  • Biomaterials

  • Industrial feedstock

  • Centralized collection and processing

• Develop Crop-Specific Residue Management Models reflecting differences among rice, maize, sugarcane, cassava, oil crops, fruit crops, and other major agricultural systems.

• Promote no-burn and low-burn agricultural practices through technical assistance, demonstration farms, machinery support, and farmer training.

• Develop machinery and service systems for:

  • Residue chopping

  • Baling

  • Collection

  • Transport

  • Mulching

  • Composting

  • Biochar production

• Establish Biomass Collection and Aggregation Centers in high-production agricultural areas where decentralized collection can reduce transportation costs.

• Develop regional Biomass Utilization Hubs connecting farmers with processors, energy producers, livestock systems, soil-improvement markets, and other end users.

• Establish local biomass logistics systems to address the critical gap between residue generation and economically viable utilization.

• Develop digital biomass matching and traceability systems connecting residue supply with demand, including location, quantity, quality, timing, and intended use.

• Establish economic mechanisms that make non-burning alternatives financially competitive, including:

  • Collection incentives

  • Machinery subsidies or service support

  • Biomass purchasing mechanisms

  • Performance-based incentives

  • Soil-improvement incentives

  • Carbon-related incentives where appropriate

• Develop results-based incentives that reward measurable reductions in agricultural burning rather than simply providing unconditional subsidies.

• Establish standards for sustainable biomass removal to prevent excessive residue extraction that could reduce soil organic matter, nutrients, soil moisture, and long-term soil health.

• Promote in-field residue management where retaining biomass in the field provides greater soil and ecological benefits than removing it.

• Establish quality and sustainability standards for biomass intended for:

  • Energy

  • Compost

  • Biochar

  • Animal feed

  • Industrial processing

  • Other applications

• Develop mechanisms to prevent biomass utilization from creating secondary environmental impacts such as excessive transportation, uncontrolled combustion, or unsustainable residue removal.

• Establish zero-burn transition zones in priority areas where alternative residue-management systems are sufficiently available.

• Use a phased approach:

  • Phase 1: Mapping, baseline assessment, pilots, and infrastructure preparation

  • Phase 2: Scaling alternative residue management and biomass markets

  • Phase 3: Progressive reduction of open burning

  • Phase 4: Long-term no-burn agricultural system in priority areas

• Integrate agricultural burning management with forest-fire management where agricultural burning and forest fire risk interact.

• Establish local mechanisms for farmers, agricultural cooperatives, local governments, biomass enterprises, and processors to coordinate residue management.

• Develop enforcement mechanisms against illegal or high-risk burning, supported by reliable source attribution and clear geographic responsibility.

• Ensure enforcement is paired with accessible alternatives, particularly in areas where farmers currently lack practical and affordable residue-management options.

• Monitor:

  • Number and area of agricultural fires

  • Agricultural PM2.5 emissions

  • Residue utilization rate

  • Quantity of biomass collected

  • Quantity retained in fields

  • Farmer participation

  • Farmer economic outcomes

  • Soil-health indicators

• Integrate results with AC-SI-021-04-01 National PM2.5 Source Mapping and Emission Intelligence System to measure whether reductions in agricultural burning produce measurable reductions in PM2.5 emissions.

• Establish an adaptive mechanism to continuously adjust crop-specific strategies, incentives, infrastructure, and enforcement based on observed outcomes.

Expected Output

• National Agricultural Burning and Biomass Transition Framework with national targets, priority areas, transition phases, and implementation responsibilities.

• National Agricultural Residue Database covering crop residues, burning patterns, geographic distribution, and utilization potential.

• Agricultural Burning Hotspot Map identifying priority areas for intervention.

• Crop-Specific Residue Management Models providing practical no-burn and low-burn pathways for major agricultural systems.

• Regional Biomass Collection and Aggregation Network connecting agricultural residue supply with processing and utilization.

• Biomass Utilization Hubs supporting conversion of agricultural residues into economically valuable products.

• Digital Biomass Supply–Demand Matching and Traceability Platform connecting farmers, collectors, processors, and end users.

• Agricultural Residue Management Standards ensuring biomass utilization does not undermine soil health or create secondary environmental impacts.

• No-Burn / Low-Burn Agricultural Practice Package including technologies, machinery, technical guidance, and farmer-support mechanisms.

• Results-Based Agricultural Burning Reduction Incentive System rewarding measurable reductions in burning.

• Priority Zero-Burn Transition Zones where alternative residue-management infrastructure and markets are sufficiently developed.

• Agricultural Burning Reduction Monitoring System tracking fire occurrence, emission reductions, residue utilization, and farmer participation.

• Farmer and Local Biomass Management Networks supporting decentralized implementation and long-term adoption.

• A structural transition from “agricultural residue → burning → PM2.5” toward “agricultural residue → collection / retention → productive utilization → economic value → reduced emissions.”

Objective

• จัดตั้งแผนงานระดับประเทศเพื่อเปลี่ยนผ่านจาก การเผาเศษวัสดุทางการเกษตรและชีวมวลในที่โล่ง ซึ่งเป็นแหล่งสำคัญของ PM2.5 และมลพิษตามฤดูกาล

• เปลี่ยนการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรจาก “เผาเป็นทางเลือกหลัก” ไปสู่การจัดการที่สร้างมูลค่า มีความเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ และยั่งยืนต่อสิ่งแวดล้อม

• ลดการปล่อย PM2.5 โดยไม่ทำให้ ความสามารถในการประกอบอาชีพและรายได้ของเกษตรกร ลดลง

• เปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรจากภาระที่ก่อมลพิษให้เป็น ทรัพยากรชีวมวลที่สร้างมูลค่า เช่น วัสดุปรับปรุงดิน อาหารสัตว์ พลังงานชีวมวล วัสดุชีวภาพ ปุ๋ยหมัก ไบโอชาร์ และผลิตภัณฑ์อื่นที่เหมาะสม

• พัฒนาวิธีจัดการที่เหมาะกับ ชนิดพืช ลักษณะเศษวัสดุ ขนาดแปลง สภาพภูมิประเทศ ระบบโลจิสติกส์ และตลาดในแต่ละพื้นที่ แทนการใช้แนวทางเดียวทั้งประเทศ

• สร้างเส้นทางการเปลี่ยนผ่านที่ประกอบด้วย การป้องกัน การเก็บรวบรวม การใช้ประโยชน์ ทางเลือกทดแทน แรงจูงใจ และการบังคับใช้

• ลดการพึ่งพาการเผา พร้อมยกระดับ สุขภาพดิน ประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร โอกาสสร้างรายได้ของเกษตรกร และความยืดหยุ่นของระบบเกษตรต่อสภาพภูมิอากาศ

Action

• จัดทำ กรอบการเปลี่ยนผ่านการจัดการการเผาและชีวมวลภาคเกษตรระดับประเทศ กำหนดเป้าหมาย พืชเป้าหมาย พื้นที่เป้าหมาย ระยะการเปลี่ยนผ่าน และหน่วยงานรับผิดชอบ

• จัดทำฐานข้อมูลเศษวัสดุทางการเกษตรระดับประเทศ ครอบคลุม:

  • ชนิดพืช

  • พื้นที่เพาะปลูก

  • ปริมาณเศษวัสดุ

  • รูปแบบและความถี่การเผา

  • ช่วงเวลาการเผา

  • การกระจายตัวเชิงพื้นที่

  • การใช้ประโยชน์ในปัจจุบัน

  • ข้อจำกัดด้านการเก็บรวบรวมและขนส่ง

• ระบุ พื้นที่ Hotspot การเผาในภาคเกษตร โดยใช้ข้อมูลจากระบบอัจฉริยะ PM2.5 ข้อมูลจุดความร้อน ข้อมูลดาวเทียม สถิติการเกษตร และข้อมูลท้องถิ่น

• จำแนกพื้นที่เกษตรตามแนวทางจัดการเศษวัสดุที่เหมาะสม เช่น:

  • การไถกลบและคงเศษวัสดุไว้ในแปลง

  • การคลุมดิน

  • การทำปุ๋ยหมัก

  • การผลิตไบโอชาร์

  • การทำอาหารสัตว์

  • เชื้อเพลิงชีวมวล

  • วัสดุชีวภาพ

  • วัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรม

  • การรวบรวมเข้าสู่ศูนย์แปรรูป

• พัฒนา รูปแบบการจัดการเศษวัสดุรายชนิดพืช (Crop-Specific Residue Management Models) ให้เหมาะกับข้าว ข้าวโพด อ้อย มันสำปะหลัง พืชน้ำมัน ไม้ผล และระบบเกษตรสำคัญอื่น

• ส่งเสริม ระบบเกษตรไม่เผาและเผาต่ำ ผ่านการถ่ายทอดเทคโนโลยี แปลงสาธิต การสนับสนุนเครื่องจักร และการพัฒนาทักษะเกษตรกร

• พัฒนาระบบเครื่องจักรและบริการสำหรับ:

  • สับย่อยเศษวัสดุ

  • อัดก้อน

  • เก็บรวบรวม

  • ขนส่ง

  • คลุมดิน

  • ทำปุ๋ยหมัก

  • ผลิตไบโอชาร์

• จัดตั้ง ศูนย์รวบรวมและรวมกองชีวมวล (Biomass Collection & Aggregation Centers) ในพื้นที่ที่มีเศษวัสดุจำนวนมาก เพื่อลดต้นทุนการรวบรวมและขนส่ง

• พัฒนา ศูนย์ใช้ประโยชน์ชีวมวลระดับภูมิภาค (Biomass Utilization Hubs) เชื่อมเกษตรกรกับโรงงานแปรรูป ผู้ผลิตพลังงาน ระบบปศุสัตว์ ตลาดวัสดุปรับปรุงดิน และผู้ใช้ปลายทาง

• พัฒนาระบบโลจิสติกส์ชีวมวลในพื้นที่ เพื่อแก้ปัญหาช่องว่างระหว่าง “มีเศษวัสดุ” กับ “นำไปใช้ประโยชน์ได้จริงในเชิงเศรษฐกิจ”

• จัดทำ ระบบดิจิทัลจับคู่ Supply–Demand ของชีวมวลและระบบ Traceability เชื่อมข้อมูลปริมาณ แหล่งที่มา คุณภาพ ตำแหน่ง ช่วงเวลา และปลายทางการใช้ประโยชน์

• พัฒนากลไกทางเศรษฐกิจให้ทางเลือกไม่เผามีความคุ้มค่ามากขึ้น เช่น:

  • เงินจูงใจการเก็บรวบรวม

  • เงินสนับสนุนเครื่องจักรหรือค่าบริการ

  • กลไกรับซื้อชีวมวล

  • Incentive ตามผลลัพธ์

  • Incentive ด้านการฟื้นฟูดิน

  • กลไกด้านคาร์บอนในกรณีที่เหมาะสม

• พัฒนา แรงจูงใจแบบจ่ายตามผลลัพธ์ (Results-Based Incentive) ที่ให้รางวัลจากการลดการเผาที่วัดได้จริง แทนการอุดหนุนโดยไม่ผูกกับผลลัพธ์

• กำหนดมาตรฐานการนำชีวมวลออกจากพื้นที่อย่างยั่งยืน เพื่อป้องกันการนำเศษวัสดุออกมากเกินไปจนกระทบ อินทรียวัตถุ ธาตุอาหาร ความชื้น และสุขภาพดิน

• ส่งเสริม การจัดการเศษวัสดุภายในแปลง ในพื้นที่ที่การคงชีวมวลไว้ในดินให้ประโยชน์ด้านดินและระบบนิเวศมากกว่าการนำออก

• กำหนดมาตรฐานคุณภาพและความยั่งยืนของชีวมวลสำหรับ:

  • พลังงาน

  • ปุ๋ยหมัก

  • ไบโอชาร์

  • อาหารสัตว์

  • การแปรรูปอุตสาหกรรม

  • การใช้ประโยชน์อื่น

• ป้องกันไม่ให้การใช้ประโยชน์ชีวมวลก่อผลกระทบใหม่ เช่น การขนส่งระยะไกลเกินความคุ้มค่า การเผาซ้ำ หรือการนำชีวมวลออกจากดินอย่างไม่ยั่งยืน

• กำหนด พื้นที่เปลี่ยนผ่านสู่ระบบไม่เผา (Zero-Burn Transition Zones) ในพื้นที่ที่มีทางเลือกทดแทนและโครงสร้างพื้นฐานรองรับเพียงพอ

• ดำเนินการแบบเป็นระยะ:

  • ระยะที่ 1: จัดทำข้อมูลฐาน ทดลอง และเตรียมโครงสร้างพื้นฐาน

  • ระยะที่ 2: ขยายระบบจัดการเศษวัสดุทางเลือกและตลาดชีวมวล

  • ระยะที่ 3: ลดการเผาในที่โล่งอย่างต่อเนื่อง

  • ระยะที่ 4: เปลี่ยนสู่ระบบเกษตรไม่เผาในพื้นที่เป้าหมาย

• เชื่อมโยงการจัดการการเผาภาคเกษตรกับ การจัดการไฟป่า ในพื้นที่ที่การเผาในภาคเกษตรมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงไฟป่า

• จัดตั้งกลไกระดับพื้นที่ให้ เกษตรกร สหกรณ์การเกษตร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ประกอบการชีวมวล และโรงงานแปรรูป ร่วมวางแผนการจัดการเศษวัสดุ

• พัฒนากลไกบังคับใช้กับการเผาที่ผิดกฎหมายหรือมีความเสี่ยงสูง โดยใช้ข้อมูลแหล่งกำเนิดที่มีความน่าเชื่อถือและกำหนดความรับผิดชอบเชิงพื้นที่อย่างชัดเจน

• การบังคับใช้ต้องดำเนินควบคู่กับ ทางเลือกที่เข้าถึงได้จริง โดยเฉพาะพื้นที่ที่เกษตรกรยังไม่มีวิธีจัดการเศษวัสดุที่มีต้นทุนเหมาะสม

• ติดตาม:

  • จำนวนและพื้นที่การเกิดไฟ

  • ปริมาณ PM2.5 จากภาคเกษตร

  • อัตราการใช้ประโยชน์เศษวัสดุ

  • ปริมาณชีวมวลที่รวบรวมได้

  • ปริมาณที่คงไว้ในแปลง

  • การเข้าร่วมของเกษตรกร

  • ผลกระทบต่อเศรษฐกิจเกษตรกร

  • ตัวชี้วัดสุขภาพดิน

• เชื่อมผลกับ AC-SI-021-04-01 ระบบอัจฉริยะเพื่อการจัดทำแผนที่แหล่งกำเนิดและวิเคราะห์การระบายฝุ่น PM2.5 แห่งชาติ เพื่อวัดว่าการลดการเผาภาคเกษตรส่งผลต่อการลดการระบาย PM2.5 จริงหรือไม่

• จัดตั้งกลไก Adaptive Management เพื่อปรับรูปแบบการจัดการรายพืช แรงจูงใจ โครงสร้างพื้นฐาน และการบังคับใช้ตามผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง

Expected Output

• กรอบการเปลี่ยนผ่านการจัดการการเผาและชีวมวลภาคเกษตรระดับประเทศ พร้อมเป้าหมาย พื้นที่สำคัญ ระยะการเปลี่ยนผ่าน และหน่วยงานรับผิดชอบ

• ฐานข้อมูลเศษวัสดุทางการเกษตรระดับประเทศ ครอบคลุมชนิดพืช ปริมาณ การเผา การกระจายตัว และศักยภาพการใช้ประโยชน์

• แผนที่ Hotspot การเผาในภาคเกษตร เพื่อกำหนดพื้นที่เป้าหมายในการลดการเผา

• รูปแบบการจัดการเศษวัสดุรายชนิดพืช ที่กำหนดแนวทางไม่เผาและเผาต่ำที่เหมาะกับระบบเกษตรแต่ละประเภท

• เครือข่ายศูนย์รวบรวมและรวมกองชีวมวลระดับภูมิภาค เชื่อมปริมาณเศษวัสดุจากพื้นที่เกษตรเข้าสู่ระบบแปรรูปและใช้ประโยชน์

• ศูนย์ใช้ประโยชน์ชีวมวลระดับภูมิภาค สำหรับเปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรเป็นผลิตภัณฑ์และมูลค่าทางเศรษฐกิจ

• แพลตฟอร์มดิจิทัลจับคู่ Supply–Demand และ Traceability ของชีวมวล เชื่อมเกษตรกร ผู้รวบรวม ผู้แปรรูป และผู้ใช้ปลายทาง

• มาตรฐานการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตรอย่างยั่งยืน เพื่อป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพดินและสิ่งแวดล้อม

• ชุดแนวทางเกษตรไม่เผาและเผาต่ำ พร้อมเทคโนโลยี เครื่องจักร ระบบบริการ และการสนับสนุนเกษตรกร

• ระบบแรงจูงใจลดการเผาแบบจ่ายตามผลลัพธ์ ที่เชื่อมเงินจูงใจกับการลดการเผาที่ตรวจวัดได้

• พื้นที่เปลี่ยนผ่านสู่ระบบไม่เผา (Zero-Burn Transition Zones) ในพื้นที่ที่มีระบบรองรับเพียงพอ

• ระบบติดตามการลดการเผาภาคเกษตร ครอบคลุมไฟ ปริมาณการระบาย PM2.5 การใช้ประโยชน์ชีวมวล และการมีส่วนร่วมของเกษตรกร

• เครือข่ายการจัดการชีวมวลระดับพื้นที่ ที่เชื่อมเกษตรกร ท้องถิ่น สหกรณ์ และภาคธุรกิจ

• เกิดการเปลี่ยนโครงสร้างจาก “เศษวัสดุเกษตร → เผา → PM2.5” ไปสู่ “เศษวัสดุเกษตร → เก็บ/คงไว้ในแปลง → ใช้ประโยชน์ → สร้างมูลค่า → ลดการปล่อย”