SI-006-04

Situation

• ระบบพลังงานโลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญในฝั่งอุปสงค์ โดยมี “การใช้ไฟฟ้า (Electrification)” เป็นแรงขับหลักในภาคขนส่ง อุตสาหกรรม และอาคาร โดยเฉพาะภาคขนส่งที่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วและกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของระบบพลังงาน

• รัฐบาลทั่วโลกเร่งผลักดันการเปลี่ยนผ่านผ่านนโยบาย เช่น การยกเลิกเครื่องยนต์สันดาป (ICE) การอุดหนุน EV และการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานสถานีชาร์จ ส่งผลให้การใช้งาน EV เติบโตแบบก้าวกระโดด

• การใช้ไฟฟ้ายังขยายไปสู่ภาคอื่น เช่น ขนส่งเชิงพาณิชย์ โลจิสติกส์ และเครื่องจักรอุตสาหกรรม ซึ่งทำให้ความต้องการไฟฟ้าเพิ่มขึ้นและรูปแบบการใช้พลังงานมีความผันผวนมากขึ้น

• ระบบนิเวศ EV ไม่ได้จำกัดแค่รถยนต์ แต่รวมถึงแบตเตอรี่ สถานีชาร์จ ซอฟต์แวร์ และบริการพลังงาน ทำให้เกิดการเชื่อมโยงระหว่างพลังงาน การขนส่ง และเทคโนโลยีดิจิทัล

• ประเทศไทยมีฐานอุตสาหกรรมยานยนต์ที่แข็งแกร่งและเริ่มเข้าสู่การผลิต EV แต่โครงสร้างระบบนิเวศ เช่น โครงสร้างพื้นฐานชาร์จ ระบบแบตเตอรี่ และการบูรณาการทั้งระบบ ยังอยู่ในช่วงพัฒนา

Shift

• การใช้ไฟฟ้ากำลังเปลี่ยนจากแนวโน้มระยะยาว ไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบอย่างรวดเร็วในทุกภาคส่วน โดยไฟฟ้ากลายเป็นพลังงานหลักแทนน้ำมันและเชื้อเพลิงฟอสซิล

• อุตสาหกรรมยานยนต์กำลังเปลี่ยนจากระบบเครื่องยนต์เชิงกล ไปสู่ระบบที่ขับเคลื่อนด้วยแบตเตอรี่และซอฟต์แวร์ ซึ่งเปลี่ยนโครงสร้างอุตสาหกรรมและห่วงโซ่มูลค่าโดยสิ้นเชิง

• การแข่งขันเปลี่ยนจากการผลิตสินค้าเดี่ยว ไปสู่การแข่งขันระดับระบบนิเวศ ที่ต้องรวมรถยนต์ แบตเตอรี่ โครงสร้างพื้นฐาน และแพลตฟอร์มดิจิทัลเข้าด้วยกัน

• รูปแบบการใช้พลังงานเปลี่ยนเป็นแบบไดนามิกและยืดหยุ่นมากขึ้น โดยการชาร์จ EV กลายเป็นโหลดใหม่ที่ต้องบริหารจัดการอย่างชาญฉลาด

• นอกจากนี้ การใช้ไฟฟ้ายังกลายเป็นเครื่องมือสำคัญของนโยบายอุตสาหกรรม ที่ประเทศต่าง ๆ ใช้ในการแข่งขันระดับโลก

Advantage

• ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างจากการเป็นฐานการผลิตยานยนต์สำคัญของภูมิภาค มีห่วงโซ่อุปทานที่แข็งแกร่ง แรงงานมีทักษะ และระบบการผลิตเพื่อการส่งออก

• มีการดึงดูดการลงทุนจากผู้ผลิต EV ระดับโลก ทำให้เกิดฐานอุตสาหกรรมใหม่ที่สามารถต่อยอดได้

• อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศสามารถสนับสนุนระบบที่เกี่ยวข้องกับ EV เช่น Power Electronics และระบบควบคุม

• ตลาดภายในประเทศเริ่มเติบโตจากนโยบายสนับสนุน ทำให้เกิด Demand ภายในที่ช่วยหนุนระบบนิเวศ

• ทำเลที่ตั้งของไทยเอื้อต่อการเป็นศูนย์กลาง EV ของอาเซียน

Additional Structural Advantage

• ประเทศไทยสามารถต่อยอดจากคลัสเตอร์อุตสาหกรรมเดิม เพื่อสร้างระบบนิเวศ EV ที่ครบวงจร ตั้งแต่การผลิต การชาร์จ ไปจนถึงบริการพลังงาน

• สามารถเชื่อมโยง EV กับพลังงานหมุนเวียนและระบบกักเก็บ เพื่อสร้างระบบพลังงานที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน

• มีโอกาสพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ เช่น Smart Charging และ Vehicle-to-Grid (V2G) ซึ่งเป็นจุดเชื่อมระหว่างพลังงานและการขนส่ง

• สามารถใช้ EV เป็นเครื่องมือยกระดับอุตสาหกรรมและเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานคาร์บอนต่ำระดับโลก

Implication

• ประเทศไทยต้องยกระดับ Electrification และ EV Ecosystem ให้เป็นแกนกลางของยุทธศาสตร์อุตสาหกรรมและพลังงาน ไม่ใช่เพียงอุตสาหกรรมยานยนต์แบบเดิม

• ต้องสร้างระบบนิเวศครบวงจร ไม่ใช่แค่การประกอบรถ แต่รวมถึงแบตเตอรี่ สถานีชาร์จ ซอฟต์แวร์ และการเชื่อมโยงกับระบบพลังงาน

• ต้องเร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะสถานีชาร์จและการเชื่อมต่อกับโครงข่ายไฟฟ้า

• ต้องบูรณาการ EV กับพลังงานหมุนเวียนและระบบกักเก็บ เพื่อให้ระบบมีความยั่งยืน

• ต้องพัฒนาความสามารถของอุตสาหกรรมภายในประเทศในส่วนที่มีมูลค่าสูง

• และต้องเร่งตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ เพราะการแข่งขันระดับโลกกำลังเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว

Action Layer