SI-006 :
Green Energy Tech & Ecosystem  

Situation

ระบบพลังงานของโลกกำลังอยู่ในช่วง “การเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้าง (Structural Transformation)” ที่ขับเคลื่อนโดยแรงกดดันด้านการลดคาร์บอน (Decarbonization) ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี และการปรับตัวเชิงภูมิรัฐศาสตร์ของมหาอำนาจหลัก พลังงานหมุนเวียนไม่ได้เป็นเพียงแหล่งพลังงานทางเลือกอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น “แกนหลัก” ของยุทธศาสตร์พลังงานระดับชาติในประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ เช่น สหรัฐอเมริกา จีน และสหภาพยุโรป

ต้นทุนของเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียน โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar PV) และพลังงานลม (Wind) ลดลงอย่างต่อเนื่องในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา จนสามารถแข่งขันหรือมีต้นทุนต่ำกว่าพลังงานฟอสซิลในหลายบริบท ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีสนับสนุน เช่น ระบบกักเก็บพลังงาน (Battery Storage) อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์กำลัง (Power Electronics) และระบบบริหารจัดการโครงข่ายไฟฟ้า (Grid Management System) ก็มีพัฒนาการอย่างรวดเร็ว ทำให้ระบบไฟฟ้าสามารถรองรับพลังงานที่มีความผันผวนสูงได้มากขึ้น

ในฝั่งอุปสงค์ (Demand Side) การใช้พลังงานไฟฟ้าในภาคส่วนต่าง ๆ กำลังเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในภาคขนส่ง (Electric Vehicles: EVs) ภาคอุตสาหกรรม และระบบทำความร้อน ซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนผ่านสู่ “สังคมไฟฟ้า (Electrified Economy)” อย่างเป็นรูปธรรม การเปลี่ยนแปลงนี้สร้างวงจรเสริม (Reinforcing Loop) ที่ทำให้ความต้องการไฟฟ้าเพิ่มขึ้น พร้อมกับการปรับโครงสร้างแหล่งผลิตไปสู่พลังงานสะอาด

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงประเด็นทางเทคโนโลยี แต่เป็น “เกมเชิงอุตสาหกรรมและภูมิรัฐศาสตร์” อย่างชัดเจน ห่วงโซ่อุปทานของเทคโนโลยีสำคัญ เช่น แบตเตอรี่ แร่หายาก (Rare Earth) แผงโซลาร์ และเซมิคอนดักเตอร์ มีการกระจุกตัวอยู่ในบางประเทศ โดยเฉพาะจีน ส่งผลให้เกิด “ความเสี่ยงรูปแบบใหม่” แม้หลายประเทศจะพยายามลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิลจากต่างประเทศก็ตาม

ขณะเดียวกัน โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานที่มีอยู่เดิมในหลายประเทศถูกออกแบบมาสำหรับระบบศูนย์กลาง (Centralized System) และพลังงานที่มีความเสถียร ทำให้ไม่สามารถรองรับระบบพลังงานแบบกระจายตัว (Decentralized) และมีความผันผวนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ข้อจำกัดด้านโครงข่ายไฟฟ้า (Grid Constraint) ความสามารถในการกักเก็บพลังงาน กฎระเบียบที่ล้าสมัย และความล่าช้าในการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน กำลังกลายเป็น “คอขวดเชิงระบบ” ที่อาจชะลอการเปลี่ยนผ่าน

สำหรับประเทศกำลังพัฒนา เช่น ประเทศไทย สถานการณ์มีความซับซ้อนยิ่งขึ้น แม้ว่าจะมีการนำพลังงานหมุนเวียนมาใช้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่โครงสร้างพลังงานโดยรวมยังคงพึ่งพาการนำเข้า และพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศเป็นหลัก ขีดความสามารถภายในประเทศในด้านเทคโนโลยีพลังงานขั้นสูง การบูรณาการระบบ และการบริหารจัดการพลังงานด้วยดิจิทัลยังอยู่ในระดับจำกัด ซึ่งอาจส่งผลต่อความสามารถในการแข่งขันและอธิปไตยทางพลังงานในระยะยาว

ดังนั้น การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสีเขียวในบริบทปัจจุบัน ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อม แต่เป็น “การจัดระเบียบใหม่ของโครงสร้างเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม และอำนาจของรัฐ” ประเทศที่ไม่สามารถวางตำแหน่งเชิงยุทธศาสตร์ของตนเองในระบบพลังงานใหม่นี้ได้อย่างเหมาะสม มีความเสี่ยงที่จะถูกจำกัดบทบาทให้เป็นเพียง “ผู้ตาม” ในระบบเศรษฐกิจโลกยุคถัดไป

Shift

1. จากการเปลี่ยนผ่านระบบที่พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล --> ระบบที่ขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้าและเน้นการใช้พลังงานหมุนเวียนเป็นศูนย์กลาง 

โลกกำลังเปลี่ยนจากระบบพลังงานที่ขับเคลื่อนด้วยเชื้อเพลิงฟอสซิล ไปสู่ระบบที่ “ไฟฟ้าเป็นศูนย์กลาง” และผลิตจากพลังงานหมุนเวียนเป็นหลัก การใช้พลังงานในภาคขนส่ง อุตสาหกรรม และอาคาร กำลังถูกแปลงเป็นไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง ทำให้ไฟฟ้ากลายเป็น “ตัวกลางหลักของพลังงาน” แทนที่น้ำมันและก๊าซ 

2. จากโครงข่ายไฟฟ้าแบบรวมศูนย์ --> เครือข่ายพลังงานแบบกระจายตัวและอัจฉริยะ

จากระบบไฟฟ้าแบบรวมศูนย์ (Centralized) ที่ผลิตและกระจายจากจุดใหญ่เพียงไม่กี่แห่ง กำลังเปลี่ยนไปสู่ระบบกระจายตัว (Distributed Energy System) ที่มีแหล่งผลิตจำนวนมาก เช่น Solar Rooftop และ Microgrid พร้อมด้วยระบบควบคุมอัจฉริยะ (Smart Grid + AI) ที่บริหารความผันผวนแบบเรียลไทม์

3. จากการมองพลังงานในฐานะสินค้าโภคภัณฑ์ --> การเปลี่ยนผ่านเป็นระบบที่บูรณาการเทคโนโลยีและโครงสร้างเครือข่ายเข้าด้วยกัน

พลังงานกำลังเปลี่ยนสถานะจาก “สินค้าโภคภัณฑ์ (Commodity)” ไปสู่ “ชุดเทคโนโลยีและระบบ (Technology Stack)” ความได้เปรียบไม่ได้อยู่ที่การมีทรัพยากร แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการพัฒนาและบูรณาการเทคโนโลยี เช่น แบตเตอรี่ ระบบควบคุมไฟฟ้า และซอฟต์แวร์บริหารพลังงาน

4. จากระบบที่เน้นความเสถียรของอุปทาน สู่ระบบที่มีความผันผวนตามธรรมชาติและต้องพึ่งพาเทคโนโลยีกักเก็บพลังงาน

ระบบพลังงานกำลังเปลี่ยนจากแหล่งพลังงานที่มีเสถียรภาพสูง (เช่น ถ่านหิน ก๊าซ) ไปสู่แหล่งพลังงานที่มีความผันผวน (Solar, Wind) ซึ่งทำให้ “ระบบกักเก็บพลังงาน (Energy Storage)” และ “ความยืดหยุ่นของระบบ (Flexibility)” กลายเป็นหัวใจสำคัญของความมั่นคงพลังงาน

5. จากความมั่นคงทางพลังงานในระดับชาติ สู่การบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทานและอธิปไตยทางเทคโนโลยี

ความมั่นคงพลังงานไม่ได้จำกัดอยู่แค่การมีแหล่งพลังงานเพียงพออีกต่อไป แต่ขยายไปสู่ “อธิปไตยด้านเทคโนโลยีและห่วงโซ่อุปทาน” ประเทศต้องสามารถเข้าถึงหรือควบคุมเทคโนโลยีสำคัญ เช่น แบตเตอรี่ แร่สำคัญ และระบบดิจิทัล มิฉะนั้นจะเกิดการพึ่งพาในรูปแบบใหม่

6. จากโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน สู่ระบบเศรษฐกิจบนแพลตฟอร์มพลังงาน

ระบบพลังงานกำลังเปลี่ยนจาก “โครงสร้างพื้นฐาน (Infrastructure)” ไปสู่ “แพลตฟอร์ม (Platform)” ที่มีการเชื่อมโยงข้อมูล การซื้อขายพลังงานแบบดิจิทัล และการบริหารจัดการแบบอัตโนมัติ ผู้ที่ควบคุมแพลตฟอร์มจะสามารถกำหนดกติกาและสร้างมูลค่าในระบบได้

Advantage

การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดถือเป็น "หน้าต่างแห่งโอกาสทางยุทธศาสตร์" สำหรับกลุ่มประเทศเศรษฐกิจที่ก้าวเข้ามาทีหลัง (latecomer economies) ในการกำหนดจุดยืนใหม่ท่ามกลางระเบียบทางอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีโลกที่กำลังก่อตัวขึ้น ซึ่งแตกต่างจากยุคเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ความได้เปรียบส่วนใหญ่ถูกตัดสินด้วยการมีทรัพยากรทางธรรมชาติเป็นต้นทุน แต่กระบวนทัศน์ของพลังงานสะอาดจะให้ผลตอบแทนแก่ประเทศที่สามารถบูรณาการเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐาน นโยบาย และการออกแบบกลไกตลาดเข้าด้วยกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างหลายประการที่สามารถนำมาต่อยอดเพื่อสร้างมูลค่าภายในระบบนิเวศที่กำลังเติบโตนี้ได้ ดังนี้:

• ประเทศไทยมีศักยภาพของความเข้มรังสีดวงอาทิตย์ในระดับสูงและมีเงื่อนไขทางภูมิศาสตร์ที่เอื้ออำนวยต่อการติดตั้งระบบพลังงานหมุนเวียน สิ่งนี้เป็นรากฐานทางธรรมชาติสำหรับการขยายกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนภายในประเทศ โดยเฉพาะพลังงานแสงอาทิตย์ในระดับต้นทุนที่แข่งขันได้ ซึ่งเมื่อผสานเข้ากับแบบจำลองพลังงานแบบกระจายตัว (distributed energy models) เช่น โซลาร์รูฟท็อป จะช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าพลังงานและสร้างความยืดหยุ่นในการบริหารจัดการพลังงานในระดับท้องถิ่น

• ประเทศไทยมีฐานการผลิตที่แข็งแกร่งในอุตสาหกรรมยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งสามารถยกระดับเชิงยุทธศาสตร์เข้าสู่ห่วงโซ่มูลค่าของยานยนต์ไฟฟ้า (EV) และเทคโนโลยีพลังงานได้ ขีดความสามารถทางอุตสาหกรรมที่มีอยู่เดิม ไม่ว่าจะเป็นการผลิตที่มีความแม่นยำสูง การจัดการห่วงโซ่อุปทาน และการผลิตเพื่อการส่งออก สามารถนำมาปรับใช้เพื่อการประกอบแบตเตอรี่ การผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์กำลัง (power electronics) และอุตสาหกรรมอื่นที่เกี่ยวข้อง

• สถานะของไทยในการเป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สร้างโอกาสในการทำหน้าที่เป็นผู้เชื่อมต่อด้านพลังงานและเทคโนโลยีภายในอาเซียน หากมีการพัฒนาระบบโครงสร้างพื้นฐานและการปรับกฎระเบียบที่เหมาะสม ไทยจะสามารถเป็นแพลตฟอร์มสำหรับการซื้อขายไฟฟ้าข้ามพรมแดน การเชื่อมโยงโครงข่ายไฟฟ้าในระดับภูมิภาค และการส่งออกบริการด้านพลังงาน

• ประเทศไทยมีศักยภาพในการ "ก้าวกระโดด" (leapfrog) ข้ามข้อจำกัดของโครงสร้างพื้นฐานรูปแบบเก่า ด้วยการลงทุนโดยตรงในระบบโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (smart grid) การจัดการพลังงานในรูปแบบดิจิทัล และแบบจำลองพลังงานแบบกระจายศูนย์ ซึ่งแตกต่างจากประเทศพัฒนาแล้วที่ต้องแบกรับภาระของโครงสร้างพื้นฐานเดิมที่เริ่มเสื่อมสภาพ ประเทศไทยสามารถรับเอาระบบยุคถัดไปมาใช้ได้ด้วยต้นทุนในการเปลี่ยนผ่านที่ต่ำกว่า หากมีการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์ที่รวดเร็วพอ

• การจัดโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานโลกใหม่ที่กำลังดำเนินอยู่ ซึ่งถูกขับเคลื่อนโดยความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์และกลยุทธ์การกระจายความเสี่ยง สร้างโอกาสให้ประเทศไทยในการดึงดูดการลงทุนในส่วนสำคัญของห่วงโซ่มูลค่าพลังงานสะอาด การวางตำแหน่งตนเองเป็นจุดหมายปลายทางที่มีความมั่นคง มีนโยบายที่สอดรับกับสากล และมีความพร้อมทางอุตสาหกรรม จะช่วยให้ไทยสามารถดึงกระแสการย้ายฐานการผลิตในด้านการผลิตแบตเตอรี่ การประกอบยานยนต์ไฟฟ้า และชิ้นส่วนพลังงานหมุนเวียนได้

อย่างไรก็ตาม ความได้เปรียบเหล่านี้จะไม่เกิดขึ้นได้เองหากปราศจากการลงมือทำ หากขาดนโยบายอุตสาหกรรมที่สอดประสานกัน การพัฒนาขีดความสามารถที่ตรงจุด และการวางแผนโครงสร้างพื้นฐานอย่างเป็นระบบ ประเทศไทยย่อมเสี่ยงที่จะเป็นเพียงผู้รับเทคโนโลยีในปลายน้ำ มากกว่าการเป็นผู้เล่นในระบบนิเวศ หน้าต่างแห่งโอกาสนี้มีระยะเวลาที่จำกัด และ "ความชัดเจนทางยุทธศาสตร์" จะเป็นตัวตัดสินว่าประเทศไทยจะผงาดขึ้นเป็นโหนดเทคโนโลยีพลังงานของภูมิภาค หรือจะยังคงต้องพึ่งพาระบบจากภายนอกเชิงโครงสร้างต่อไป

Implication

การปรับเปลี่ยนเชิงโครงสร้างไปสู่ระบบพลังงานสะอาดนั้น บ่งชี้ว่านโยบายพลังงานจะไม่สามารถถูกบริหารจัดการในฐานะประเด็นเฉพาะส่วน (Standalone Sectoral Issue) ได้อีกต่อไป แต่จะต้องได้รับการยกระดับให้เป็นเสาหลักสำคัญของกลยุทธ์เศรษฐกิจแห่งชาติ นโยบายอุตสาหกรรม และการวางแผนความมั่นคง รัฐบาลจำเป็นต้องบูรณาการการเปลี่ยนผ่านพลังงานเข้ากับกรอบการทำงานในภาพใหญ่ที่เชื่อมโยงระหว่างการพัฒนาเทคโนโลยี การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน และความสามารถในการแข่งขันในระดับโลก :

1. ประเทศต่าง ๆ ต้องกำหนดจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ภายในห่วงโซ่มูลค่าพลังงานสะอาดให้ชัดเจน การตั้งเป้าหมายเพียงแค่การมีพลังงานใช้อย่างเพียงพอนั้นไม่ตอบโจทย์อีกต่อไป แต่ละประเทศต้องตัดสินใจว่าจะก้าวไปสู่การเป็นผู้พัฒนาเทคโนโลยี ศูนย์กลางการผลิต ผู้รวมระบบ (System Integrator) หรือผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม หากปราศจากกลยุทธ์การวางตำแหน่งที่จงใจและชัดเจน ประเทศเหล่านั้นจะตกอยู่ในความเสี่ยงที่ต้องติดกับดักอยู่ในส่วนแบ่งการตลาดที่มีมูลค่าต่ำและมีอำนาจต่อรองในระยะยาวที่จำกัด

2. การเปลี่ยนผ่านพลังงานต้องอาศัยการสร้าง "ขีดความสามารถในระดับระบบ" (System-level Capabilities) ที่สอดประสานกัน ไม่ใช่การลงทุนแบบแยกส่วน การผลิตพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บพลังงาน โครงสร้างพื้นฐานระบบโครงข่าย การปรับเปลี่ยนไปใช้ไฟฟ้า (Electrification) และระบบควบคุมดิจิทัล จะต้องได้รับการพัฒนาไปพร้อม ๆ กัน เนื่องจากการพัฒนาแบบแยกส่วนหรือทำทีละขั้นตอนจะนำไปสู่คอขวด ความไม่สอดคล้องเชิงประสิทธิภาพ และกลายเป็นสินทรัพย์ที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่ทั่วทั้งระบบ

3. การครอบครองเทคโนโลยีหลักและห่วงโซ่อุปทานที่สำคัญจะกลายเป็นปัจจัยตัดสินหลักของความยืดหยุ่นและการฟื้นตัว (Resilience) ของชาติ การพึ่งพาแหล่งทรัพยากรภายนอกในด้านแบตเตอรี่ อิเล็กทรอนิกส์กำลัง แร่ธาตุสำคัญ และซอฟต์แวร์ด้านพลังงาน จะนำมาซึ่งความเปราะบางเชิงระบบ ดังนั้น รัฐบาลต้องให้ความสำคัญเป็นลำดับต้น ๆ กับการกระจายความหลากหลายของห่วงโซ่อุปทาน การพัฒนาขีดความสามารถภายในประเทศ และการสร้างพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์

4. โครงสร้างกฎระเบียบและกลไกตลาดต้องได้รับการออกแบบใหม่เพื่อรองรับระบบพลังงานที่มีการบริหารจัดการแบบกระจายศูนย์ คล่องตัว และขับเคลื่อนด้วยระบบดิจิทัล กรอบกฎระเบียบแบบดั้งเดิมที่สร้างขึ้นเพื่อรองรับรัฐวิสาหกิจสาธารณูปโภคแบบรวมศูนย์และอุปทานที่คาดการณ์ได้นั้นไม่เพียงพออีกต่อไป นโยบายต้องเอื้อให้เกิดการผลิตไฟฟ้าแบบกระจายตัว การบูรณาการระบบกักเก็บพลังงาน การซื้อขายไฟฟ้าแบบระหว่างบุคคล (Peer-to-Peer) และกลไกการตอบสนองความต้องการใช้ไฟฟ้าแบบเรียลไทม์

5. การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานต้องเปลี่ยนจากการปรับปรุงเพียงเล็กน้อย (Incremental Upgrades) ไปสู่การออกแบบระบบใหม่เชิงยุทธศาสตร์ การยกระดับโครงข่ายไฟฟ้าให้ทันสมัย การเชื่อมโยงโครงข่ายข้ามพรมแดน และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ต้องได้รับการปฏิบัติในฐานะโครงการความสำคัญระดับชาติ เนื่องจากความล่าช้าในการปรับตัวของโครงสร้างพื้นฐานจะกลายเป็นอุปสรรคหลักต่อการเปลี่ยนผ่านพลังงาน ไม่ว่าความพร้อมทางเทคโนโลยีจะก้าวหน้าไปเพียงใดก็ตาม

6. นโยบายอุตสาหกรรมต้องถูกผนึกเข้ากับการเปลี่ยนผ่านทางพลังงานอย่างแนบแน่น การพัฒนายานยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ ไฮโดรเจน และเทคโนโลยีโครงข่ายอัจฉริยะ ไม่ควรถูกมองว่าเป็นอุตสาหกรรมที่แยกจากกัน แต่เป็นองค์ประกอบที่เชื่อมโยงกันของระบบนิเวศพลังงานที่เป็นหนึ่งเดียว ประเทศที่สามารถประสานการพัฒนาอุตสาหกรรมให้สอดรับกับการแปลงโฉมระบบพลังงานจะสามารถตักตวงมูลค่าทางเศรษฐกิจได้สูงกว่าอย่างมีนัยสำคัญ

ท้ายที่สุด การเปลี่ยนผ่านนี้มาพร้อมกับหน้าต่างแห่งโอกาสที่กำลังบีบแคบลง ผู้ที่เริ่มเคลื่อนไหวเป็นกลุ่มแรก (Early Movers) จะเป็นผู้กำหนดมาตรฐาน ครอบครองห่วงโซ่อุปทาน และสร้างอิทธิพลเหนือระบบนิเวศ ในขณะที่ผู้ที่ปรับตัวช้าจะเสี่ยงต่อการต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและแพลตฟอร์มจากภายนอกเชิงโครงสร้าง ความลังเลเชิงยุทธศาสตร์หรือความไม่ต่อเนื่องของนโยบายจะส่งผลกระทบระยะยาวที่ยากจะย้อนกลับคืนมาได้

Strategic Direction 

เพื่อให้ประเทศไทยยังคงขีดความสามารถในการแข่งขันในภูมิทัศน์พลังงานโลกที่กำลังเปลี่ยนไป ไทยต้องปรับเปลี่ยนบทบาทจาก "ผู้นำเข้าพลังงานที่ตั้งรับ" สู่การเป็น "ผู้มีส่วนร่วมเชิงรุก" ในโครงสร้างเทคโนโลยีและระบบนิเวศพลังงานสะอาด สิ่งนี้จำเป็นต้องมีการขยับจากนโยบายที่ขับเคลื่อนด้วยการบริโภค (Consumption-driven) ไปสู่กลยุทธ์ที่ขับเคลื่อนด้วยขีดความสามารถ (Capability-driven) ดังนี้:

1. วางตำแหน่งไทยเป็น "ผู้รวมระบบ" (System Integrator) ในระบบนิเวศพลังงานสะอาด ประเทศไทยควรให้ความสำคัญกับการเป็นผู้รวมระบบในระดับภูมิภาค ที่เชื่อมโยงทั้งการผลิตพลังงานหมุนเวียน ระบบกักเก็บ โครงสร้างพื้นฐานโครงข่าย และการจัดการพลังงานดิจิทัลให้เป็นระบบที่สอดประสานและขยายผลได้ แทนที่จะไปแข่งขันโดยตรงในด้านการคิดค้นเทคโนโลยีต้นน้ำ ไทยสามารถสร้างมูลค่าจากการเชี่ยวชาญด้านการออกแบบระบบ การบูรณาการ และการประยุกต์ใช้ในภาคส่วนต่างๆ

2. สร้างขีดความสามารถในประเทศในส่วนที่มีอำนาจต่อรองสูง แทนที่จะกระจายทรัพยากรอย่างไม่ตรงจุด ไทยต้องมุ่งเน้นในเซกเมนต์เชิงยุทธศาสตร์ที่สามารถสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันได้อย่างแท้จริง อันได้แก่:

• การประกอบยานยนต์ไฟฟ้า (EV) และแบตเตอรี่ รวมถึงอุตสาหกรรมการผลิตปลายน้ำ

• ระบบอิเล็กทรอนิกส์กำลัง (Power Electronics) และระบบควบคุมพลังงาน

• ซอฟต์แวร์โครงข่ายอัจฉริยะและการจัดการพลังงาน

• บริการด้านวิศวกรรมและการติดตั้งระบบพลังงานหมุนเวียน เป้าหมายคือการยึดพื้นที่ในส่วนที่เป็นจุดยึดเหนี่ยวของระบบนิเวศและสร้างมูลค่าในระยะยาว

3. พัฒนาสถาปัตยกรรมแพลตฟอร์มพลังงานแห่งชาติ ประเทศไทยควรขับเคลื่อนไปสู่การสร้างแพลตฟอร์มพลังงานที่บูรณาการด้วยระบบดิจิทัล เพื่อรองรับ:

• การจัดการพลังงานแบบเรียลไทม์

• การบูรณาการการผลิตไฟฟ้าแบบกระจายตัว

• การซื้อขายพลังงานและการเพิ่มประสิทธิภาพสูงสุดของตลาด

• การมีส่วนร่วมจากฝั่งผู้ใช้ไฟฟ้า (Demand-side participation) ซึ่งชั้นของแพลตฟอร์ม (Platform Layer) นี้จะกลายเป็นจุดควบคุมของระบบพลังงานในอนาคตและเป็นแหล่งรายได้ทางเศรษฐกิจที่สำคัญ

4. เร่งยกระดับโครงข่ายไฟฟ้าให้ทันสมัยและโครงสร้างพื้นฐานพลังงานแบบกระจายตัว โครงสร้างพื้นฐานโครงข่ายต้องได้รับการออกแบบใหม่ ไม่ใช่แค่การปรับปรุงทีละน้อย เพื่อรองรับระบบพลังงานที่มีความผันผวนและไม่รวมศูนย์ โดยลำดับความสำคัญของการลงทุนควรอยู่ที่:

• การติดตั้งระบบโครงข่ายอัจฉริยะ (Smart Grid)

• การบูรณาการระบบกักเก็บพลังงาน (Energy Storage)

• การขยายขีดความสามารถของระบบส่งไฟฟ้า

• ระบบไมโครกริด (Microgrid) และระบบพลังงานกระจายศูนย์ สิ่งเหล่านี้คือ "กระดูกสันหลัง" ทางกายภาพของระบบนิเวศทั้งหมด

5. ประสานนโยบายอุตสาหกรรมให้เป็นเนื้อเดียวกับยุทธศาสตร์การเปลี่ยนผ่านพลังงาน การเปลี่ยนผ่านพลังงานและการพัฒนาอุตสาหกรรมต้องถูกมองเป็นวาระยุทธศาสตร์เดียวกัน โดยนโยบายควรได้รับการออกแบบเพื่อ:

• ดึงดูดการลงทุนในห่วงโซ่อุปทานของ EV แบตเตอรี่ และพลังงานหมุนเวียน

• ยกระดับภาคการผลิตที่มีอยู่เดิมให้กลายเป็นอุตสาหกรรมสีเขียว

• สนับสนุนบริษัทในประเทศให้ก้าวขึ้นสู่ส่วนบนของห่วงโซ่มูลค่า (Value Chain)

6. เสริมสร้างความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทานและพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ ประเทศไทยต้องลดการพึ่งพาที่อันตรายด้วยการกระจายแหล่งที่มาของอุปทานและสร้างพันธมิตรเชิงกลยุทธ์ ซึ่งรวมถึง:

• การสร้างความมั่นคงในการเข้าถึงแร่ธาตุและชิ้นส่วนที่สำคัญ

• การเป็นพันธมิตรกับผู้นำด้านเทคโนโลยี

• การวางตำแหน่งไทยให้เป็นฐานการผลิตและส่งออกที่น่าเชื่อถือ ความยืดหยุ่น (Resilience) ต้องถูกออกแบบให้อยู่ในระบบตั้งแต่วันแรก

7. ปฏิรูปโครงสร้างกฎระเบียบและตลาดเพื่อเอื้อต่อนวัตกรรม กรอบการกำกับดูแลต้องวิวัฒนาการเพื่อรองรับระบบพลังงานที่คล่องตัว โดยทิศทางสำคัญคือ:

• การเอื้อให้เกิดการผลิตไฟฟ้าแบบกระจายตัวและกลุ่มผู้ผลิตที่เป็นผู้บริโภคเอง (Prosumers)

• การสนับสนุนระบบกักเก็บพลังงานและความยืดหยุ่นของอุปสงค์

• การอนุญาตให้มีรูปแบบธุรกิจใหม่ๆ เช่น การซื้อขายไฟฟ้าแบบ Peer-to-Peer

• การสร้างแรงจูงใจที่สอดคล้องกับประสิทธิภาพของระบบ มากกว่าการยึดติดกับโครงสร้างเดิมๆ

8. ลงมือทำอย่างรวดเร็วเพื่อคว้าหน้าต่างแห่งโอกาส การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดทั่วโลกมีเงื่อนไขด้านเวลาที่จำกัด ประเทศไทยต้องตัดสินใจดำเนินการภายในหน้าต่างนี้เพื่อ:

• สร้างบทบาทของตนเองในห่วงโซ่อุปทานระดับภูมิภาคและระดับโลก

• ร่วมกำหนดมาตรฐานและสร้างพันธมิตร

• หลีกเลี่ยงการตกอยู่ในสภาวะพึ่งพาทางเทคโนโลยีและเศรษฐกิจจากภายนอกในระยะยาว

การดำเนินการที่ล่าช้าจะบีบให้ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ในอนาคตลดน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญ

Sub-Insight Layer