SI-009-01 :
AI, Data Economy &
Digital Infrastructure Acceleration

Situation

เศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทยขยายตัวอย่างรวดเร็วตลอดทศวรรษที่ผ่านมา ขับเคลื่อนโดยการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตในวงกว้าง การใช้งานโทรศัพท์มือถือ และการเติบโตของแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซและฟินเทค (เทคโนโลยีทางการเงิน) อย่างไรก็ตาม ภูมิทัศน์ดิจิทัลในปัจจุบันยังคงขับเคลื่อนด้วย “การบริโภค” มากกว่าการ “ผลิต” มูลค่าส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ที่การใช้แพลตฟอร์ม มากกว่าการเป็นเจ้าของแพลตฟอร์ม และข้อมูลที่ถูกสร้างขึ้นภายในประเทศยังไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่เพื่อสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจเชิงยุทธศาสตร์

การนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้ยังคงกระจัดกระจายและจำกัดอยู่ในองค์กรขนาดใหญ่ ขณะที่ SME และหน่วยงานภาครัฐยังตามหลัง โครงสร้างพื้นฐานข้อมูลยังคงแยกส่วนระหว่างหน่วยงานรัฐและภาคเอกชน ขาดความสามารถในการทำงานร่วมกัน มาตรฐานกลาง และกรอบธรรมาภิบาลที่จำเป็นต่อการสร้างเศรษฐกิจข้อมูลที่ขยายตัวได้ในระดับประเทศ

ในระดับโครงสร้างพื้นฐาน แม้ประเทศไทยจะมีความก้าวหน้าในการพัฒนาอินเทอร์เน็ตบรอดแบนด์และ 5G แต่โครงสร้างสำคัญ เช่น ศูนย์ข้อมูล Hyperscale กรอบอธิปไตยทางคลาวด์ และแพลตฟอร์มข้อมูลแห่งชาติ ยังพัฒนาไม่ทันเศรษฐกิจดิจิทัลชั้นนำ สิ่งนี้จำกัดความสามารถของประเทศในการใช้ประโยชน์จาก AI บิ๊กดาต้า และบริการดิจิทัลในระดับขนาดใหญ่ได้อย่างเต็มศักยภาพ

Shift

เศรษฐกิจโลกกำลังเปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็วเข้าสู่ยุคที่ขับเคลื่อนด้วย AI และข้อมูลเป็นศูนย์กลาง ซึ่งข้อมูลกลายเป็นสินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์ และ AI กลายเป็นเครื่องยนต์หลักของการเพิ่มผลิตภาพ

การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างสำคัญ ได้แก่:

จาก “การบริโภคดิจิทัล” → “การผลิตดิจิทัล”: ประเทศต่างๆ กำลังเปลี่ยนจากการเป็นผู้ใช้แพลตฟอร์มดิจิทัล ไปสู่การเป็นผู้สร้างมูลค่าดิจิทัล ทั้งโมเดล AI ระบบนิเวศซอฟต์แวร์ และบริการที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล

จาก “ข้อมูลแบบแยกส่วน” → “ระบบนิเวศข้อมูลแบบบูรณาการ”: มูลค่าทางเศรษฐกิจขึ้นอยู่มากขึ้นกับความสามารถในการรวบรวม ทำให้เป็นมาตรฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลข้ามภาคส่วน

จาก “การใช้คลาวด์” → “โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลอธิปไตย”: หลายประเทศกำลังลงทุนในคลาวด์ภายในประเทศ ศูนย์ข้อมูล และขีดความสามารถด้านการประมวลผล AI เพื่อรักษาอธิปไตยเชิงยุทธศาสตร์

จาก “ระบบอัตโนมัติ” → “ระบบอัจฉริยะ”: AI กำลังพัฒนาจากการทำงานอัตโนมัติ ไปสู่การเสริมศักยภาพในการตัดสินใจในหลากหลายอุตสาหกรรม (การผลิต การแพทย์ โลจิสติกส์ การเงิน)

จาก “การพึ่งพาแพลตฟอร์ม” → “การเป็นเจ้าของแพลตฟอร์ม”: การควบคุมแพลตฟอร์มและระบบนิเวศดิจิทัล คือปัจจัยกำหนดการครอบครองมูลค่าในระยะยาว

ในบริบทนี้ AI และโครงสร้างพื้นฐานข้อมูลจึงไม่ใช่องค์ประกอบสนับสนุนอีกต่อไป แต่เป็นเสาหลักพื้นฐานของขีดความสามารถในการแข่งขันระดับชาติ

Advantage

ประเทศไทยมีปัจจัยสนับสนุนหลายด้านที่เอื้อต่อการเร่งพัฒนา AI และเศรษฐกิจข้อมูล:

• อัตราการยอมรับดิจิทัลสูง: การใช้งานอินเทอร์เน็ตมือถือ แพลตฟอร์มโซเชียล และการชำระเงินดิจิทัลในระดับสูง สร้างฐานประชากรขนาดใหญ่ที่มีการสร้างข้อมูลอย่างต่อเนื่อง

• ฐานเศรษฐกิจดิจิทัลที่เริ่มก่อตัว: การเติบโตของอีคอมเมิร์ซ ฟินเทค และแพลตฟอร์มโลจิสติกส์ เป็นฐานรองรับสำหรับการขยายบริการที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล

• โครงสร้างพื้นฐาน 5G ที่กำลังขยายตัว: การติดตั้งเครือข่าย 5G ทั่วประเทศ เปิดทางสู่การประยุกต์ใช้ข้อมูลแบบเรียลไทม์ และสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรม 4.0

• การวางตำแหน่งระดับภูมิภาค: ประเทศไทยสามารถทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางดิจิทัลภายในอาเซียน เชื่อมโยงการไหลเวียนข้อมูลระหว่างตลาดภูมิภาค

• โครงการดิจิทัลภาครัฐ: ความพยายามด้านรัฐบาลดิจิทัลและระบบ Digital ID ที่กำลังดำเนินอยู่ เป็นฐานสำคัญสำหรับการบูรณาการข้อมูลระดับชาติ

Additional Structural Advantage

• ความหลากหลายของข้อมูลรายภาคเศรษฐกิจ: เศรษฐกิจไทยครอบคลุมหลายภาคส่วน (เกษตรกรรม การท่องเที่ยว การผลิต การแพทย์) ก่อให้เกิดชุดข้อมูลที่หลากหลาย ซึ่งสามารถนำไปใช้พัฒนา AI ได้

• การมีส่วนร่วมที่แข็งแกร่งของภาคเอกชน: ผู้ให้บริการโทรคมนาคม ธนาคาร และกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ ต่างถือครองสินทรัพย์ข้อมูลและขีดความสามารถดิจิทัลในระดับสูงอยู่แล้ว

• ความสามารถในการแข่งขันด้านต้นทุนโครงสร้างพื้นฐาน: ความได้เปรียบเชิงต้นทุนด้านที่ดิน พลังงาน และการดำเนินงาน สนับสนุนการพัฒนาศูนย์ข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์

• ปริมาณข้อมูลจากการท่องเที่ยวและภาคบริการ: การเคลื่อนย้ายของประชากรทั้งในประเทศและระหว่างประเทศในระดับสูง สร้างชุดข้อมูลด้านพฤติกรรมและการเดินทางที่มีมูลค่าสูง

• ศักยภาพในการเป็นประตูข้อมูลของอาเซียน: ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์และโครงข่ายการเชื่อมต่อ เปิดโอกาสให้ประเทศไทยทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาค

Implication

ความล้มเหลวในการสร้างระบบนิเวศ AI และเศรษฐกิจข้อมูลที่แข็งแกร่ง จะทำให้ประเทศไทยกลายเป็น “ผู้บริโภคข้อมูล” มากกว่า “เจ้าของข้อมูล” ซึ่งนำไปสู่:

• การสูญเสียมูลค่าทางเศรษฐกิจให้แก่แพลตฟอร์มดิจิทัลต่างชาติ

• ความสามารถในการแข่งขันที่ลดลงในอุตสาหกรรมที่ขับเคลื่อนด้วย AI

• การพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์และ AI จากภายนอกมากขึ้น

• การเพิ่มผลิตภาพที่จำกัดในภาคเศรษฐกิจสำคัญ

ในทางกลับกัน หากสามารถเร่งการพัฒนาได้สำเร็จ จะ:

• ปลดล็อกการเติบโตของผลิตภาพแบบก้าวกระโดดในหลากหลายอุตสาหกรรม

• เปิดทางสู่การเกิดขึ้นของอุตสาหกรรมดิจิทัลรูปแบบใหม่

• วางตำแหน่งประเทศไทยเป็นศูนย์กลาง AI และข้อมูลระดับภูมิภาค

• เสริมความแข็งแกร่งด้านอธิปไตยดิจิทัลและความมั่นคงของประเทศ

• ยกระดับขีดความสามารถด้านนวัตกรรมและความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจในระยะยาว

Action Layer