SI-009-04 :
Clean Energy, EV &
Green Technology Ecosystem

Situation

ระบบพลังงานของประเทศไทยยังคงพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างมาก โดยเฉพาะก๊าซธรรมชาติและแหล่งพลังงานนำเข้า ซึ่งสร้างความเปราะบางเชิงโครงสร้างต่อความผันผวนของราคาพลังงานโลก ความเสี่ยงด้านอุปทาน และปัจจัยภูมิรัฐศาสตร์ ขณะเดียวกัน ภาคการขนส่งซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ใช้พลังงานรายใหญ่ที่สุด ยังคงพึ่งพายานยนต์เครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) เป็นหลัก

แม้ประเทศไทยจะเริ่มเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานหมุนเวียนและยานยนต์ไฟฟ้า (EV) แล้ว แต่ความก้าวหน้ายังคงไม่สม่ำเสมอและกระจัดกระจาย สัดส่วนพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้น แต่ยังถูกจำกัดด้วยข้อจำกัดของโครงข่ายไฟฟ้า ปัญหาความไม่ต่อเนื่องของพลังงาน และอุปสรรคด้านกฎระเบียบ ระบบนิเวศ EV เริ่มก่อตัวขึ้นจากแรงสนับสนุนของการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศและมาตรการภาครัฐ แต่การครอบครองมูลค่าในประเทศยังคงกระจุกอยู่ที่การประกอบ มากกว่าการถือครองเทคโนโลยีแกนหลัก เช่น แบตเตอรี่และเพาเวอร์อิเล็กทรอนิกส์

นอกจากนี้ ระบบนิเวศเทคโนโลยีสีเขียวในวงกว้าง—รวมถึงระบบกักเก็บพลังงาน ไฮโดรเจน โครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ และการบริหารคาร์บอน—ยังอยู่ในระยะเริ่มต้นของการพัฒนา หากปราศจากการบูรณาการอย่างเป็นระบบ ประเทศไทยเสี่ยงที่จะล้าหลังในการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำของโลก

Shift

ระบบพลังงานและอุตสาหกรรมโลกกำลังอยู่ในช่วงการเปลี่ยนผ่านครั้งใหญ่สู่การลดคาร์บอน การใช้พลังงานไฟฟ้า และนวัตกรรมที่ขับเคลื่อนด้วยความยั่งยืน

การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างสำคัญ ได้แก่:

จาก “พลังงานฐานฟอสซิล” → “ระบบพลังงานหมุนเวียนและพลังงานสะอาด”: พลังงานแสงอาทิตย์ ลม และพลังงานหมุนเวียนรูปแบบอื่น กำลังก้าวขึ้นเป็นแหล่งพลังงานหลัก

จาก “ยานยนต์เครื่องยนต์สันดาปภายใน” → “ระบบนิเวศการขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า”: EV ที่ได้รับแรงสนับสนุนจากนวัตกรรมแบตเตอรี่และโครงสร้างพื้นฐานการชาร์จ กำลังเข้ามาแทนที่ยานยนต์แบบดั้งเดิมอย่างรวดเร็ว

จาก “โครงข่ายไฟฟ้าแบบรวมศูนย์” → “ระบบพลังงานอัจฉริยะและกระจายศูนย์”: การบูรณาการการผลิตพลังงานแบบกระจาย ระบบกักเก็บพลังงาน และการบริหารโครงข่ายด้วยดิจิทัล

จาก “การใช้พลังงานแบบเชิงเส้น” → “ระบบหมุนเวียนและคาร์บอนต่ำ”: การให้ความสำคัญกับประสิทธิภาพพลังงาน การลดคาร์บอน และการใช้ทรัพยากรอย่างเหมาะสมสูงสุด

จาก “พลังงานในฐานะสินค้าโภคภัณฑ์” → “พลังงานในฐานะแพลตฟอร์มเทคโนโลยี”: ระบบพลังงานกำลังเชื่อมโยงเข้ากับเทคโนโลยีดิจิทัล (AI, IoT) และระบบนิเวศอุตสาหกรรม

ในบริบทนี้ พลังงานสะอาดและเทคโนโลยีสีเขียวจึงไม่ได้เป็นเพียงวาระด้านสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กลายเป็นตัวขับเคลื่อนหลักของความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจแห่งอนาคต

Advantage

ประเทศไทยมีความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์หลายด้านในการเร่งการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและ EV:

• ฐานอุตสาหกรรมยานยนต์ที่แข็งแกร่ง: ความเป็นผู้นำด้านการผลิตยานยนต์ที่มีอยู่ เป็นฐานสำคัญสำหรับการเปลี่ยนผ่านสู่ EV

• ศักยภาพพลังงานหมุนเวียนที่กำลังเติบโต: มีศักยภาพสูงด้านพลังงานแสงอาทิตย์ ชีวมวล และพลังงานหมุนเวียนรูปแบบอื่น

• ความพร้อมของระบบนิเวศอุตสาหกรรม: ห่วงโซ่อุปทานด้านอิเล็กทรอนิกส์และการผลิตที่มีอยู่ สามารถยกระดับเพื่อรองรับเทคโนโลยี EV และพลังงานได้

• ตำแหน่งยุทธศาสตร์ในอาเซียน: ประเทศไทยสามารถทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการผลิต EV และการบูรณาการพลังงานสีเขียวระดับภูมิภาค

• แรงส่งจากนโยบายภาครัฐ: การผลักดันอย่างต่อเนื่องด้านการใช้ EV และการพัฒนาพลังงานหมุนเวียน

Additional Structural Advantage

• โครงสร้างพื้นฐานด้านปิโตรเคมีและพลังงานที่มีอยู่: สามารถปรับใช้หรือบูรณาการเข้าสู่ระบบพลังงานยุคใหม่ได้ (เช่น เชื้อเพลิงชีวภาพ ไฮโดรเจน)

• ขีดความสามารถการลงทุนของภาคเอกชนที่แข็งแกร่ง: บริษัทพลังงานและกลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่มีศักยภาพในการขยายโครงการโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่

• ศูนย์กลางความต้องการพลังงานจากการท่องเที่ยวและเมือง: ความต้องการพลังงานสูงในเมืองและพื้นที่ท่องเที่ยว สนับสนุนการนำระบบพลังงานอัจฉริยะมาใช้

• การบูรณาการห่วงโซ่อุปทานระดับภูมิภาค: ความสามารถในการเชื่อมต่อกับตลาดอาเซียนสำหรับการส่งออก EV และพลังงานสะอาด

• ความสอดคล้องกับโมเดลเศรษฐกิจ BCG: การจัดแนวนโยบายระดับชาติให้สอดคล้องกับความยั่งยืนและการเติบโตสีเขียว

Implication

หากประเทศไทยล้มเหลวในการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดและเทคโนโลยีสีเขียว จะส่งผลให้:

• เกิดความเปราะบางต่อความผันผวนของราคาพลังงานและการพึ่งพาการนำเข้ามากขึ้น

• สูญเสียความสามารถในการแข่งขันในภาคยานยนต์และการผลิต

• ไม่สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานคาร์บอนระดับโลก ซึ่งส่งผลกระทบต่อการส่งออกและการค้า

• พลาดโอกาสในอุตสาหกรรมสีเขียวเกิดใหม่

หากการเปลี่ยนผ่านประสบความสำเร็จ จะ:

• เสริมความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศและลดการพึ่งพาการนำเข้า

• วางตำแหน่งประเทศไทยเป็นศูนย์กลาง EV และเทคโนโลยีสีเขียวระดับภูมิภาค

• เปิดทางสู่การมีส่วนร่วมในห่วงโซ่อุปทานคาร์บอนต่ำระดับโลก

• ขับเคลื่อนอุตสาหกรรมใหม่และการสร้างงานมูลค่าสูง

• เสริมความยั่งยืนและความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจในระยะยาว

Action Layer