SI-011-02 :
Data Governance, Localization
& Cross-Border Data Flow Control

Situation

ระบบนิเวศข้อมูลของประเทศไทยกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว ทั้งในภาครัฐ การเงิน อีคอมเมิร์ซ สาธารณสุข และแพลตฟอร์มดิจิทัล อย่างไรก็ตาม การกำกับดูแลข้อมูลยังคงมีลักษณะกระจัดกระจาย โดยขาดมาตรฐานที่สอดคล้องกันด้านการจัดชั้นข้อมูล การจัดเก็บ การประมวลผล และการถ่ายโอนข้อมูลข้ามพรมแดน

ข้อมูลที่เกิดขึ้นในประเทศไทยจำนวนมาก:

• ถูกจัดเก็บหรือประมวลผลในต่างประเทศ

• อยู่ภายใต้กรอบกำกับดูแลจากภายนอกประเทศ

• ถูกเชื่อมโยงเข้าสู่ระบบนิเวศแพลตฟอร์มระดับโลกที่อยู่นอกเหนือการกำกับดูแลของประเทศ

ส่งผลให้ประเทศไทยมีข้อจำกัดในการมองเห็นและควบคุมวิธีการใช้ข้อมูล การสร้างมูลค่าจากข้อมูล และการเคลื่อนย้ายข้อมูลข้ามพรมแดน โดยเฉพาะในภาคส่วนเชิงยุทธศาสตร์

Shift

ระบอบข้อมูลโลกกำลังเปลี่ยนผ่านจาก “โลกาภิวัตน์ของการไหลเวียนข้อมูลแบบเสรี” ไปสู่ “กรอบอธิปไตยด้านข้อมูลที่มีการควบคุม”

ประเทศต่าง ๆ กำลังดำเนินมาตรการเพิ่มขึ้น ได้แก่:

• ข้อกำหนดการจัดเก็บข้อมูลภายในประเทศ

• ระบบการจัดชั้นข้อมูลแบบหลายระดับ (ข้อมูลอ่อนไหว / ข้อมูลสำคัญ / ข้อมูลทั่วไป)

• ความตกลงและข้อจำกัดด้านการไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน

• กฎการค้าดิจิทัลที่เชื่อมโยงกับผลประโยชน์แห่งชาติ

ข้อมูลจึงไม่ได้ถูกมองว่าเป็นเพียงผลพลอยได้เชิงเทคโนโลยีอีกต่อไป แต่กลายเป็น “สินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์” ที่มีผลกระทบทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง และความมั่นคงของประเทศ

Advantage

ประเทศไทยมีศักยภาพในการยกระดับสู่การเป็น “Trusted Data Gateway of ASEAN” ผ่านการสร้างสมดุลระหว่าง:

• การกำกับดูแลข้อมูลอย่างมีการควบคุมสำหรับภาคส่วนอ่อนไหวและภาคส่วนสำคัญ

• การเปิดให้ข้อมูลไหลเวียนเพื่อสนับสนุนการค้า นวัตกรรม และการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัล

จุดแข็งสำคัญของประเทศไทย ได้แก่:

• การเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียน

• การมีรากฐานทางกฎหมายที่รองรับอยู่แล้ว (เช่น PDPA และกฎระเบียบเฉพาะรายอุตสาหกรรม)

• ความต้องการที่เพิ่มขึ้นจากพันธมิตรระดับโลกต่อสภาพแวดล้อมข้อมูลที่เชื่อถือได้

• จุดยืนทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ค่อนข้างเป็นกลาง ซึ่งเอื้อต่อการทำความตกลงด้านข้อมูลกับหลายขั้วอำนาจ

ปัจจัยเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประเทศไทยสามารถทำหน้าที่ได้ทั้งในฐานะ “ผู้กำกับควบคุมข้อมูล” และ “ศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาค” ไปพร้อมกัน

Additional Structural Advantage

Thailand can develop a multi-layered data governance architecture:

• Data Classification Layer → Critical / Sensitive / General data segmentation

• Data Localization Layer → Clear rules on which data must reside domestically

• Cross-Border Data Flow Layer → Bilateral / multilateral data transfer frameworks

• Data Exchange Infrastructure → Secure national and regional data exchange platforms

• Compliance & Audit Layer → Monitoring, enforcement, and certification systems

This creates a system where data flows are not blocked—but intelligently controlled.

ประเทศไทยสามารถพัฒนาสถาปัตยกรรมการกำกับดูแลข้อมูลแบบหลายชั้น (Multi-Layered Data Governance Architecture) ซึ่งประกอบด้วย:

• ชั้นการจัดประเภทข้อมูล → การแบ่งประเภทข้อมูลเป็น ข้อมูลสำคัญ ข้อมูลอ่อนไหว และข้อมูลทั่วไป

• ชั้นการจัดเก็บข้อมูลภายในประเทศ → กำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนว่าข้อมูลประเภทใดจำเป็นต้องจัดเก็บภายในประเทศ

• ชั้นการไหลเวียนข้อมูลข้ามพรมแดน → กรอบความร่วมมือแบบทวิภาคีและพหุภาคีสำหรับการถ่ายโอนข้อมูลระหว่างประเทศ

• ชั้นโครงสร้างพื้นฐานการแลกเปลี่ยนข้อมูล → แพลตฟอร์มการแลกเปลี่ยนข้อมูลที่มั่นคงปลอดภัยในระดับชาติและระดับภูมิภาค

• ชั้นการกำกับ ตรวจสอบ และรับรองมาตรฐาน → ระบบติดตาม บังคับใช้ และรับรองมาตรฐานด้านข้อมูล

โครงสร้างดังกล่าวจะช่วยให้ประเทศไทยสามารถสร้างระบบที่ “ไม่ปิดกั้นการไหลเวียนข้อมูล” แต่สามารถ “ควบคุมการไหลของข้อมูลอย่างชาญฉลาด” ได้ในเชิงยุทธศาสตร์

Implication

หากประเทศไทยไม่มีกรอบการกำกับดูแลข้อมูลที่เป็นระบบ:

• ประเทศจะสูญเสียมูลค่าทางเศรษฐกิจจากข้อมูลที่เกิดขึ้นภายในประเทศเอง

• ข้อมูลอ่อนไหวอาจเผชิญความเสี่ยงจากอำนาจศาลและกฎระเบียบของต่างประเทศ

• การขาดความเชื่อมั่นจะจำกัดความร่วมมือด้านข้อมูลระหว่างประเทศ

• ระบบนิเวศดิจิทัลภายในประเทศจะยังคงพึ่งพาภายนอกและมีลักษณะกระจัดกระจาย

ขณะที่การมีระบบกำกับดูแลข้อมูลและการควบคุมการไหลเวียนข้อมูลที่เข้มแข็ง จะช่วยให้:

• ประเทศไทยสามารถสร้างและรักษามูลค่าจากอุตสาหกรรมที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล (เช่น AI ฟินเทค และบริการดิจิทัล)

• สร้างความเชื่อมั่นในฐานะศูนย์กลางข้อมูลที่มีความมั่นคงปลอดภัยและสอดคล้องตามมาตรฐานในอาเซียน

• รองรับการค้าดิจิทัลข้ามพรมแดนภายใต้เงื่อนไขที่มีการควบคุมอย่างเหมาะสม

• เสริมสร้างความมั่นคงแห่งชาติและอธิปไตยด้านการกำกับดูแลข้อมูล

Action Layer