SI-011-03 :
ASEAN Digital Backbone
& Data Routing Infrastructure

Situation

ปริมาณการรับส่งข้อมูลดิจิทัลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังเติบโตแบบก้าวกระโดด จากการขยายตัวของคลาวด์ การสตรีมมิง อีคอมเมิร์ซ ภาระงานด้าน AI และบริการดิจิทัลข้ามพรมแดน อย่างไรก็ตาม การไหลเวียนข้อมูลจำนวนมากของภูมิภาคยังคงถูกกำหนดเส้นทางผ่านโครงสร้างพื้นฐานที่ควบคุมโดยศูนย์กลางภายนอก เช่น Singapore และโหนดเครือข่ายนอกอาเซียน

ปัจจุบันประเทศไทยยังทำหน้าที่ในลักษณะ “จุดผ่านทาง” แบบตั้งรับ โดยมีอำนาจควบคุมอย่างจำกัดในด้าน:

• เส้นทางการรับส่งข้อมูลระดับภูมิภาค

• การเป็นศูนย์กลางจุดขึ้นฝั่งเคเบิลใต้น้ำ

• การกระจุกตัวของศูนย์แลกเปลี่ยนอินเทอร์เน็ต

• การเชื่อมโยงโครงข่ายไฟเบอร์ข้ามพรมแดน

ส่งผลให้ประเทศไทยแม้จะอยู่ในตำแหน่งศูนย์กลางทางภูมิศาสตร์ของอาเซียน แต่ยังไม่ได้เป็น “ศูนย์กลางเชิงโครงสร้าง” ในสถาปัตยกรรมการไหลเวียนข้อมูลของภูมิภาค

Shift

ภูมิทัศน์โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของโลกกำลังเปลี่ยนผ่านจาก “การกำหนดเส้นทางอินเทอร์เน็ตแบบกระจายศูนย์” ไปสู่ “โครงข่ายเส้นทางข้อมูลที่ถูกควบคุมเชิงยุทธศาสตร์”

ประเทศต่าง ๆ กำลังลงทุนในด้าน:

• การครอบครองและสิทธิการขึ้นฝั่งเคเบิลใต้น้ำ

• ศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาค (IXPs)

• โครงข่ายไฟเบอร์ข้ามพรมแดน

• การควบคุมเส้นทางข้อมูลแบบความหน่วงต่ำสำหรับ AI และระบบเรียลไทม์

การควบคุม “การเคลื่อนที่ของข้อมูล” (ไม่ใช่เพียงการจัดเก็บข้อมูล) กำลังกลายเป็นชั้นอำนาจดิจิทัลที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ เทียบได้กับการควบคุมเส้นทางเดินเรือหรือท่อส่งพลังงานในโลกยุคก่อน

Advantage

ประเทศไทยมีโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ในการยกระดับสู่การเป็น “ศูนย์กลางเส้นทางการรับส่งข้อมูลของอาเซียนแผ่นดินใหญ่” (Central Data Routing Node of Mainland ASEAN) ผ่านปัจจัยสำคัญ ได้แก่:

• ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์เชิงยุทธศาสตร์ ที่เชื่อมโยงกลุ่ม CLMV (กัมพูชา ลาว เมียนมา เวียดนาม) เข้ากับมาเลเซียและSingapore

• ศักยภาพในการเป็นเส้นทางรับส่งข้อมูลทางบกทางเลือกของภูมิภาค

• โครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคมภายในประเทศที่มีศักยภาพในการขยายตัวระดับภูมิภาค

• ความสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ Land Bridge และโครงสร้างพื้นฐานโลจิสติกส์ (SI-007 / SI-008)

ปัจจัยเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประเทศไทยสามารถเปลี่ยนบทบาทสู่:

“ระเบียงการรับส่งข้อมูลดิจิทัลของอาเซียน”(ASEAN’s Digital Transit Corridor)

โดยไม่ใช่เพียง “ผู้ใช้ข้อมูล” แต่เป็น “ผู้ควบคุมการไหลเวียนข้อมูล” ในระดับภูมิภาคด้วย

Additional Structural Advantage

ประเทศไทยสามารถพัฒนาโครงสร้างโครงข่ายดิจิทัลแกนกลางแบบหลายชั้น (Multi-Layer Digital Backbone System) ซึ่งประกอบด้วย:

• ชั้นเคเบิลใต้น้ำ→ เพิ่มจุดขึ้นฝั่งเคเบิลทั้งฝั่งทะเลอันดามันและอ่าวไทย

• ชั้นโครงข่ายไฟเบอร์ภาคพื้นดิน → พัฒนาโครงข่ายไฟเบอร์ความจุสูงข้ามพรมแดน เพื่อเชื่อมโยงอาเซียนแผ่นดินใหญ่

• ชั้นศูนย์แลกเปลี่ยนอินเทอร์เน็ต (IXP) → พัฒนาศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนทราฟฟิกข้อมูลทั้งระดับชาติและระดับภูมิภาค

• ชั้นโหนด Edge แบบกระจายตัว → พัฒนาโหนดการประมวลผลแบบกระจายสำหรับบริการที่ต้องการความหน่วงต่ำ

• ชั้นการควบคุมเส้นทางข้อมูล → ระบบอัจฉริยะสำหรับกำหนดเส้นทางข้อมูล ระบบสำรอง และความยืดหยุ่นของเครือข่าย

โครงสร้างดังกล่าวจะช่วยสร้าง “ระเบียงดิจิทัลแบบผสมผสานระหว่างทะเลและภาคพื้นดิน” (Hybrid Sea–Land Digital Corridor) ซึ่งช่วยลดการพึ่งพาศูนย์กลางการกำหนดเส้นทางข้อมูลแบบจุดเดียวของภูมิภาค

Implication

หากประเทศไทยไม่มีอำนาจควบคุมโครงสร้างพื้นฐานด้านเส้นทางการรับส่งข้อมูล:

• ประเทศจะยังคงพึ่งพาศูนย์กลางภายนอกสำหรับการไหลเวียนข้อมูลระดับภูมิภาค

• สูญเสียอำนาจต่อรองเชิงยุทธศาสตร์ในเศรษฐกิจดิจิทัล

• มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อการหยุดชะงัก คอขวด หรือข้อจำกัดทางภูมิรัฐศาสตร์

• มีข้อจำกัดในการสร้างมูลค่าจากทราฟฟิกข้อมูลข้ามพรมแดน

ขณะที่การมียุทธศาสตร์โครงข่ายดิจิทัลแกนกลางที่เข้มแข็ง จะช่วยให้:

• ประเทศไทยสามารถยกระดับสู่การเป็นศูนย์กลางการรับส่งและแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาค

• สร้างมูลค่าจากการกำหนดเส้นทางข้อมูล การเชื่อมต่อโครงข่าย และบริการที่ต้องการความหน่วงต่ำ

• เสริมสร้างความยืดหยุ่นและระบบสำรองของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลระดับชาติ

• รองรับแอปพลิเคชันยุคใหม่ เช่น AI Inference โลจิสติกส์แบบเรียลไทม์ และเครือข่ายฟินเทค

Action Layer