SI-011-06 :
Strategic Tech Partnership Model
(Multi-Bloc Balance Strategy)

Situation

ระบบโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและระบบนิเวศเทคโนโลยีของประเทศไทยในปัจจุบันได้รับอิทธิพลอย่างสูงจากมหาอำนาจเทคโนโลยีของโลก โดยเฉพาะ United States China และ increasingly European Union

องค์ประกอบสำคัญ เช่น บริการคลาวด์ โมเดล AI ห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ และแพลตฟอร์มดิจิทัล ล้วนถูกควบคุมโดยผู้เล่นภายนอกประเทศ

ปัจจุบันประเทศไทยยังดำเนินการด้านการนำเทคโนโลยีมาใช้ โดยขาดกรอบยุทธศาสตร์ด้านการจัดวางความสัมพันธ์ที่ชัดเจน ส่งผลให้เกิด:

• ความร่วมมือที่กระจัดกระจายในแต่ละโดเมนเทคโนโลยี

• ความเสี่ยงจากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์
  (โดยเฉพาะการแข่งขันเทคโนโลยีระหว่าง United States และ China)

• ความเสี่ยงจากการผูกติดกับระบบนิเวศเทคโนโลยีของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมากเกินไป

• อำนาจต่อรองที่จำกัดในการเจรจาข้อตกลงเทคโนโลยีเชิงยุทธศาสตร์

เมื่อการแข่งขันด้านเทคโนโลยีระดับโลกทวีความเข้มข้น ประเทศที่ไม่มีจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน ย่อมมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็นเพียง “ผู้รับเทคโนโลยี” แบบตั้งรับ มากกว่าการเป็นผู้กำหนดทิศทางหรือสร้างอำนาจต่อรองของตนเอง

Shift

ภูมิทัศน์เทคโนโลยีโลกกำลังเปลี่ยนผ่านจาก “ความร่วมมือแบบเปิดระดับโลก” --> “ระบบนิเวศเทคโนโลยีแบบหลายขั้วที่แข่งขันกัน”

ลักษณะสำคัญของแต่ละขั้ว ได้แก่:

• ระบบนิเวศที่นำโดย United States
  → ความเป็นผู้นำด้านโมเดล AI คลาวด์ และการออกแบบเซมิคอนดักเตอร์

• ระบบนิเวศที่นำโดย China
  → ความได้เปรียบด้านโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ แพลตฟอร์มดิจิทัล และการบูรณาการฮาร์ดแวร์

• แนวทางที่นำโดย European Union
  → การกำกับดูแล กรอบอธิปไตยข้อมูล และสิทธิทางดิจิทัล

ประเทศต่าง ๆ จึงถูกผลักดันให้ต้อง “เลือก ถ่วงดุล หรือบูรณาการเชิงยุทธศาสตร์” ระหว่างกลุ่มอำนาจเหล่านี้มากขึ้น

ยุทธศาสตร์เทคโนโลยีจึงไม่ได้เป็นเรื่องเป็นกลางอีกต่อไป แต่กลายเป็นองค์ประกอบหลักของการจัดวางทางภูมิรัฐศาสตร์และอธิปไตยของประเทศ

Advantage

ประเทศไทยมีจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ที่เหมาะสมอย่างยิ่งต่อการใช้ “ยุทธศาสตร์ถ่วงดุลหลายขั้วอำนาจ” (Multi-Bloc Balancing Strategy) ผ่านปัจจัยสำคัญ ได้แก่:

• จุดยืนทางการทูตแบบเป็นกลางและไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน

• ความสัมพันธ์ด้านการค้าและการลงทุนที่เข้มแข็งกับทุกมหาอำนาจหลัก

• ความเป็นศูนย์กลางทางภูมิศาสตร์และเศรษฐกิจของอาเซียน

• ความยืดหยุ่นในการทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างระบบนิเวศเทคโนโลยีที่แข่งขันกัน

ปัจจัยเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประเทศไทยสามารถยกระดับสู่:

“ศูนย์กลางการบูรณาการเทคโนโลยีระดับโลกแบบเป็นกลาง”
(A Neutral Integration Hub for Global Technology Systems)

โดยใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของแต่ละขั้วอำนาจ พร้อมหลีกเลี่ยงการพึ่งพิงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมากเกินไป

Additional Structural Advantage

ประเทศไทยสามารถออกแบบ “โมเดลการบูรณาการแบบเลือกเชิงยุทธศาสตร์” (Selective Integration Model) ในแต่ละชั้นเทคโนโลยีได้ ดังนี้:

• ชั้นโครงสร้างพื้นฐาน→ กระจายความร่วมมือกับหลายฝ่าย(เช่น Multi-Hyperscaler และผู้ให้บริการโทรคมนาคมหลายราย)

• ชั้นแพลตฟอร์ม→ ใช้มาตรฐานเปิด พร้อมการเชื่อมโยงระบบภายใต้การควบคุมชั้นการกำกับดูแลข้อมูล
  → พัฒนากรอบกำกับดูแลที่สมดุลและสอดคล้องกับมาตรฐานสากลหลายระบบ

• ชั้น AI และการประมวลผล → ใช้รูปแบบผสมผสานในการจัดหาโมเดล ชิป และขีดความสามารถด้านการประมวลผล

• ชั้นกฎระเบียบและนโยบาย → ออกแบบนโยบายที่ยืดหยุ่นเพื่อรองรับการบูรณาการเทคโนโลยีจากหลายขั้วอำนาจ

แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้ประเทศไทยสามารถหลีกเลี่ยงการเลือกข้างแบบสองขั้ว และดำเนินยุทธศาสตร์ในรูปแบบ “Modular Sovereignty Model”หรือ “อธิปไตยแบบแยกชั้นและเลือกเชื่อมโยงตามยุทธศาสตร์” ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Implication

หากประเทศไทยไม่มีรูปแบบความร่วมมือด้านเทคโนโลยีเชิงยุทธศาสตร์:

• ประเทศมีความเสี่ยงต่อการพึ่งพิงมหาอำนาจเทคโนโลยีเพียงขั้วเดียว

• ความสามารถในการกำหนดนโยบายอย่างอิสระจะลดลงภายใต้อิทธิพลทางเทคโนโลยีจากภายนอก

• เผชิญความเสี่ยงจากการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานและแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์

• มีข้อจำกัดในการเจรจาเงื่อนไขที่เป็นประโยชน์ต่อประเทศในด้านการลงทุนเทคโนโลยี

ขณะที่การใช้ยุทธศาสตร์แบบหลายขั้วอำนาจ จะช่วยให้:

• ประเทศไทยสามารถเข้าถึงนวัตกรรมและเงินทุนจากทั่วโลกได้สูงสุด

• รักษาความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์และความยืดหยุ่นในการดำเนินนโยบาย

• เพิ่มอำนาจต่อรองในการเจรจาด้านเทคโนโลยีในทุกระดับ

• ยกระดับบทบาทสู่การเป็นศูนย์กลางการเชื่อมโยงและผู้ประสานระบบเทคโนโลยีระดับภูมิภาค

Action Layer