SI-013 :
City Transformation &
Regional Power Nodes
การยกระดับเมืองและการสร้างศูนย์กลางพลังงานระดับภูมิภาค

Situation

การพัฒนาเมืองของประเทศไทยยังคงมีลักษณะรวมศูนย์สูง โดยกรุงเทพฯ ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางหลักทั้งด้านเศรษฐกิจ การเมือง และโครงสร้างพื้นฐาน

แม้เมืองภูมิภาคจะมีการเติบโต แต่ยังเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ได้แก่

• ความไม่สมดุลของโครงสร้างพื้นฐานและการเชื่อมโยงระหว่างภูมิภาค

• การขาดความเชี่ยวชาญเชิงเศรษฐกิจและการรวมกลุ่มอุตสาหกรรมในเมืองรอง

• การเชื่อมโยงที่ยังไม่เข้มแข็งระหว่างเมืองกับเศรษฐกิจชนบทโดยรอบ

• ปัญหาความแออัด ประสิทธิภาพต่ำ และคุณภาพชีวิตที่ลดลงในเมืองหลัก

• การใช้ประโยชน์จากตำแหน่งเชิงยุทธศาสตร์ของพื้นที่ภูมิภาคยังไม่เต็มศักยภาพ

ส่งผลให้โครงสร้างเมืองของประเทศมีลักษณะ “ศูนย์กลางเดียว” (single-core system) ที่การเติบโตกระจุกตัว แต่กระจายไม่เหมาะสม ก่อให้เกิดทั้งความไม่มีประสิทธิภาพและความเปราะบางในระยะยาว

Shift

รูปแบบเมืองของโลกกำลังเปลี่ยนจากการพึ่งพา “มหานครศูนย์กลางเพียงแห่งเดียว” ไปสู่ “เครือข่ายเมืองระดับภูมิภาคแบบหลายศูนย์” (polycentric development)

การเปลี่ยนแปลงสำคัญ ได้แก่:

• จากการเติบโตแบบรวมศูนย์ → สู่การกระจายตัวของศูนย์กลางเศรษฐกิจหลายจุด

• จากเมืองที่ทำหน้าที่ทั่วไป → สู่เมืองที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เช่น อุตสาหกรรม โลจิสติกส์ หรือนวัตกรรม

• จากการแยกขาดระหว่างเมืองกับชนบท → สู่ระบบเศรษฐกิจภูมิภาคที่เชื่อมโยงกันอย่างบูรณาการ

• จากการขยายโครงสร้างพื้นฐาน → สู่ระบบเมืองอัจฉริยะที่เชื่อมโยงกันและมีความยืดหยุ่น

เมืองจึงไม่ได้เป็นเพียงศูนย์รวมของประชากรอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น “เครื่องยนต์เศรษฐกิจเชิงยุทธศาสตร์” และ “จุดเชื่อมโยงทางภูมิรัฐศาสตร์” ที่สำคัญ

Advantage

ประเทศไทยมีศักยภาพสูงในการพัฒนา “เครือข่ายศูนย์กลางพลังระดับภูมิภาค” (Network of Regional Power Nodes) โดยมีปัจจัยสนับสนุนสำคัญ ได้แก่

• ตำแหน่งที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์ ณ ศูนย์กลางของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่

• การมีเมืองหลายแห่งที่มีศักยภาพแฝง ทั้งด้านโลจิสติกส์ การท่องเที่ยว อุตสาหกรรม และการค้าชายแดน

• โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่แล้ว เช่น โครงข่ายถนน รถไฟ ท่าเรือ และสนามบิน

• ความสามารถในการเชื่อมโยงกับยุทธศาสตร์ระดับชาติ (SI-007, SI-008, SI-012)

• ความหลากหลายทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจในแต่ละภูมิภาค

ปัจจัยเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประเทศไทยพัฒนาไปสู่
“ระบบประเทศแบบหลายศูนย์” (Multi-Node National System)

ซึ่งการเติบโตจะไม่กระจุกตัวอยู่ที่จุดเดียว แต่กระจายตัวอย่างมีการออกแบบและประสานกันในเชิงยุทธศาสตร์

Additional Structural Advantage

ประเทศไทยสามารถออกแบบ “สถาปัตยกรรมการพัฒนาเมืองและภูมิภาคแบบหลายชั้น” ได้ดังนี้

• ชั้นศูนย์กลางหลัก (Primary Node Layer): กรุงเทพฯ ทำหน้าที่เป็นประตูสู่โลกและศูนย์บัญชาการ

• ชั้นศูนย์กลางพลังภูมิภาค (Regional Power Nodes Layer): เมืองสำคัญที่มีบทบาทเศรษฐกิจเฉพาะด้าน

• ชั้นโครงข่ายเชื่อมโยง (Corridor Layer): ระเบียงเศรษฐกิจที่เชื่อมเมืองและภูมิภาคเข้าด้วยกัน

• ชั้นบูรณาการเมือง–ชนบท (Urban–Rural Integration Layer): การเชื่อมโยงเมืองกับฐานการผลิตโดยรอบ

• ชั้นดิจิทัล (Digital Layer): ระบบเมืองอัจฉริยะและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล (SI-011)

โดยมีปัจจัยสนับสนุนสำคัญ ได้แก่:

• กลไกการวางแผนและประสานงานในระดับชาติ

• การลงทุนร่วมระหว่างภาครัฐและเอกชนในการพัฒนาภูมิภาค

• การเชื่อมโยงกับระบบโลจิสติกส์ พลังงาน และอาหาร

โครงสร้างนี้จะทำให้เมืองต่าง ๆ ทำงานในลักษณะ “โหนดที่เชื่อมโยงกัน” แทนที่จะเป็นหน่วยที่แยกขาดจากกัน

Implication

หากไม่มีการยกระดับระบบเมือง:
การกระจุกตัวในกรุงเทพฯ จะยังคงดำเนินต่อไป นำไปสู่ความแออัดและความไม่มีประสิทธิภาพ
ความเหลื่อมล้ำระหว่างภูมิภาคและการพัฒนาที่ไม่ทั่วถึงจะยังคงอยู่
โอกาสในการกระจายความหลากหลายทางเศรษฐกิจและสร้างความยืดหยุ่นจะสูญเสียไป
ความสามารถในการแข่งขันของประเทศจะด้อยลงเมื่อเทียบกับประเทศที่มีโครงสร้างเมืองแบบเครือข่าย

ในทางกลับกัน หากพัฒนาเป็นระบบเมืองแบบหลายศูนย์ (multi-node):
ประเทศจะเติบโตอย่างสมดุลและยั่งยืนมากขึ้น
เกิดความเชี่ยวชาญทางเศรษฐกิจและผลิตภาพที่สูงขึ้นในแต่ละพื้นที่
เสริมความสามารถในการแข่งขันระดับภูมิภาคและการเชื่อมโยงข้ามพรมแดน
เพิ่มความยืดหยุ่นของเศรษฐกิจผ่านการกระจายศูนย์กลางการเติบโต

Strategic Direction

ประเทศไทยต้องเปลี่ยนผ่านจากโมเดลที่ยึดกรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลาง ไปสู่ “เครือข่ายศูนย์กลางพลังระดับภูมิภาคที่ประสานกันอย่างเป็นระบบ” โดยดำเนินการในประเด็นสำคัญดังนี้

• พัฒนาเมืองสำคัญให้เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจและยุทธศาสตร์เฉพาะด้าน

• เสริมความเชื่อมโยงตามแนวระเบียงเศรษฐกิจ ทั้งโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพและดิจิทัล

• บูรณาการเศรษฐกิจเมืองและชนบทให้เป็นระบบภูมิภาคเดียวกัน

• ใช้จุดแข็งเฉพาะของแต่ละภูมิภาคในการพัฒนาแบบมุ่งเป้า

• จัดแนวการพัฒนาเมืองให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ระดับชาติ เช่น ดิจิทัล โลจิสติกส์ อาหาร และพลังงาน

เป้าหมายคือการสร้าง “ระบบประเทศแบบกระจายศูนย์แต่บูรณาการ” ที่เมืองต่าง ๆ ทำหน้าที่เป็นเครื่องยนต์ของการเติบโต นวัตกรรม และการเชื่อมโยงอย่างมีประสิทธิภาพ

Sub-Insight Layer