SI-014 :
National Security Redefined
การนิยามความมั่นคงแห่งชาติใหม่ 

Situation
ความมั่นคงแห่งชาติกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอย่างมีนัยสำคัญ ภัยคุกคามหลักที่ประเทศต่าง ๆ ต้องรับมือไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการเผชิญหน้าทางทหารหรือการรุกรานทางดินแดนอีกต่อไป แต่เกิดขึ้นมากขึ้นจากความเปราะบางเชิงระบบที่ฝังอยู่ในโครงสร้างเศรษฐกิจ การพึ่งพาเทคโนโลยี โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และความเป็นปึกแผ่นของสังคม

ภัยคุกคามสมัยใหม่มีลักษณะต่อเนื่อง ไม่เป็นเส้นตรง และมักมองไม่เห็นได้ชัดเจน เช่น การโจมตีทางไซเบอร์ การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน การใช้ระบบการเงินเป็นเครื่องมือ การบิดเบือนข้อมูลข่าวสาร และการพึ่งพาทรัพยากรหรือเทคโนโลยีจากต่างประเทศในเชิงยุทธศาสตร์ ปัจจัยเหล่านี้ก่อให้เกิดความเสี่ยงรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า “ความไม่มั่นคงเชิงระบบ” (systemic insecurity) ซึ่งไม่ได้ก่อให้เกิดวิกฤตฉับพลัน แต่จะค่อย ๆ บั่นทอนอธิปไตย ความสามารถในการตัดสินใจ และประสิทธิภาพของสถาบันรัฐในระยะยาว

ขณะเดียวกัน ระบบธรรมาภิบาลยังคงมีลักษณะแยกส่วนและตอบสนองเชิงรับ โดยมิติด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และเสถียรภาพทางสังคม ถูกบริหารจัดการแยกจากกัน ส่งผลให้วงจรการตอบสนองล่าช้า และไม่สามารถตรวจจับหรือรับมือกับภัยคุกคามข้ามมิติได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความไม่สอดคล้องระหว่าง “ลักษณะของภัยคุกคามยุคใหม่” กับ “โครงสร้างการบริหารจัดการของรัฐ” จึงก่อให้เกิดช่องว่างด้านความเปราะบางที่ขยายตัวมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง

Shift
ความมั่นคงแห่งชาติต้องเปลี่ยนผ่านจากกรอบคิดที่เน้นการป้องกันเชิงรับและยึดกลาโหมเป็นศูนย์กลาง ไปสู่ “สถาปัตยกรรมความมั่นคงเชิงระบบ” ที่มีลักษณะคาดการณ์ล่วงหน้าและยึดความยืดหยุ่นเป็นแกนหลัก

ความมั่นคงถูกนิยามใหม่ว่าเป็น “ความสามารถของประเทศในการคาดการณ์ รับมือ ปรับตัว และฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็ว” ต่อความปั่นป่วนข้ามมิติ โดยยังคงรักษาอธิปไตยและความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ไว้ได้

การบรรลุเป้าหมายนี้ต้องอาศัยการบูรณาการระหว่างกลาโหม ยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ ระบบดิจิทัล โครงสร้างพื้นฐาน และความยืดหยุ่นของสังคม ให้ทำงานอยู่ในกรอบปฏิบัติการเดียวกันอย่างเป็นระบบ

จุดเน้นจึงเปลี่ยนจาก

• “การปกป้องพรมแดน” → สู่ “การปกป้องระบบ”

• “การตอบสนองต่อภัยคุกคาม” → สู่ “การออกแบบความยืดหยุ่นล่วงหน้า”

• “การทำงานแบบแยกส่วนของหน่วยงาน” → สู่ “การประสานงานข้ามมิติอย่างเป็นระบบ”

Advantage
ประเทศไทยมีชุดข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างที่โดดเด่น ซึ่งเอื้อต่อการเปลี่ยนผ่านไปสู่รูปแบบความมั่นคงที่นิยามใหม่

ตำแหน่งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ตั้งอยู่ใจกลางเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำให้สามารถทำหน้าที่เป็นทั้ง “จุดเชื่อมโยงเชิงยุทธศาสตร์” และ “ศูนย์รักษาเสถียรภาพ” ของภูมิภาคได้

โครงสร้างเศรษฐกิจที่มีความหลากหลายช่วยลดการพึ่งพาภาคส่วนใดภาคส่วนหนึ่งมากเกินไป ขณะที่ความเป็นปึกแผ่นทางวัฒนธรรมของสังคมเป็นฐานสำคัญของความยืดหยุ่นในระดับประเทศ

นอกจากนี้ โครงสร้างการบริหารที่มีลักษณะรวมศูนย์—หากได้รับการปรับให้ทันสมัย—จะสามารถเพิ่มความเร็วในการประสานงานและการดำเนินการได้มากกว่าระบบที่กระจัดกระจาย

ปัจจัยเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประเทศไทยพัฒนาจากรัฐที่ตอบสนองต่อเหตุการณ์ (reactive state) ไปสู่ “ประเทศที่ขับเคลื่อนด้วยความยืดหยุ่นเชิงรุก” ได้อย่างเป็นรูปธรรม

Additional Structural Advantage
ประเทศไทยมีองค์ประกอบพื้นฐานที่จำเป็นต่อการสร้าง “ระบบความมั่นคงแบบบูรณาการ” อยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ระบบการเงิน เครือข่ายโลจิสติกส์ และแพลตฟอร์มข้อมูลภาครัฐ ซึ่งสามารถเชื่อมโยงเข้าด้วยกันเป็นสถาปัตยกรรมเดียวได้

สิ่งนี้เปิดทางให้พัฒนา “ระบบปฏิบัติการความมั่นคงแห่งชาติ” (National Security Operating System: NSOS) ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มส่วนกลางที่มีความยืดหยุ่น สามารถบูรณาการข้อมูลแบบเรียลไทม์จากหลายมิติ สนับสนุนการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์ และเอื้อต่อการตัดสินใจร่วมกันระหว่างภาคพลเรือน กองทัพ และภาคเศรษฐกิจ

หากออกแบบอย่างเหมาะสม NSOS จะทำหน้าที่เป็น “แกนปฏิบัติการ” ของความยืดหยุ่นระดับชาติ เปลี่ยนการบริหารแบบแยกส่วนให้กลายเป็นระบบที่สอดประสานกัน และสามารถตอบสนองต่อภัยคุกคามที่ซับซ้อนและข้ามมิติได้อย่างทันท่วงที

Implication
ความมั่นคงกำลังกลายเป็นปัจจัยกำหนดหลักของความสามารถในการแข่งขันและอธิปไตยของประเทศ

ประเทศที่ไม่สามารถปรับตัวได้จะเผชิญความเสี่ยงเชิงระบบเพิ่มขึ้น ส่งผลให้เศรษฐกิจเปราะบาง ความสามารถในการกำหนดนโยบายลดลง และมีความเสี่ยงต่อการถูกแทรกแซงจากภายนอกมากขึ้น ในระยะยาวจะนำไปสู่การค่อย ๆ สูญเสียอธิปไตย โดยไม่จำเป็นต้องเกิดความขัดแย้งในรูปแบบดั้งเดิม

ในทางกลับกัน ประเทศที่สามารถฝัง “ความยืดหยุ่น” เข้าไปในระบบธรรมาภิบาลได้อย่างแท้จริง จะได้รับความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์ ทั้งในด้านเสถียรภาพ ความเชื่อมั่นจากนักลงทุน และอำนาจต่อรองในเวทีภูมิรัฐศาสตร์

ความมั่นคงจึงไม่ใช่เพียง “ต้นทุน” อีกต่อไป แต่เป็น “สินทรัพย์เชิงยุทธศาสตร์” ที่รองรับการพัฒนาอย่างยั่งยืน และกำหนดตำแหน่งของประเทศในระยะยาว

Strategic Direction

• จัดตั้ง “ระบบปฏิบัติการความมั่นคงแห่งชาติ” (National Security Operating System: NSOS) ให้เป็นชั้นบูรณาการศูนย์กลางสำหรับข้อมูล ข่าวกรอง และการตัดสินใจข้ามทุกมิติ

• ปรับโครงสร้างธรรมาภิบาลสู่สถาปัตยกรรมความมั่นคงแบบทั้งประเทศ (whole-of-nation) ที่บูรณาการภาคพลเรือน กองทัพ เศรษฐกิจ และระบบดิจิทัลเข้าด้วยกัน

• ระบุและลดการพึ่งพาเชิงยุทธศาสตร์ในภาคส่วนสำคัญ เช่น พลังงาน อาหาร เทคโนโลยี และการเงิน เพื่อเสริมอำนาจอธิปไตยของประเทศ

• พัฒนาห่วงโซ่อุปทานและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญให้มีความหลากหลายและยืดหยุ่น สามารถรองรับแรงกระแทกและความปั่นป่วนจากภายนอกได้

• สถาปนาระบบเฝ้าระวังภัยคุกคามข้ามมิติและความสามารถด้านข่าวกรองเชิงคาดการณ์ เพื่อให้สามารถตรวจจับล่วงหน้าและตอบสนองได้อย่างรวดเร็ว

• บูรณาการ “ความมั่นคง” เป็นหลักการพื้นฐานในการออกแบบนโยบายทุกด้าน เพื่อให้การพัฒนาประเทศสอดคล้องกับความยืดหยุ่นในระยะยาว

• เสริมสร้างความเป็นปึกแผ่นของสังคมและความยืดหยุ่นในระดับประชาชน ให้เป็นองค์ประกอบสำคัญของความมั่นคงแห่งชาติ

Sub-Insight Layer