SI-015 :
Thai Soft Power 2.0
ซอฟต์พาวเวอร์ไทย 2.0 

Situation
ซอฟต์พาวเวอร์ได้กลายเป็นมิติสำคัญของอิทธิพลระดับชาติในศตวรรษที่ 21 โดยมีบทบาทในการกำหนดภาพลักษณ์ระดับโลก ความเกี่ยวข้องทางวัฒนธรรม และโอกาสทางเศรษฐกิจ ประเทศอย่างเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และสหรัฐอเมริกา สามารถแปลงทุนทางวัฒนธรรมให้กลายเป็นอุตสาหกรรมระดับโลก สร้างทั้งมูลค่าทางเศรษฐกิจและอิทธิพลเชิงยุทธศาสตร์ได้อย่างเป็นรูปธรรม

ประเทศไทยมีทุนทางวัฒนธรรมที่เข้มแข็ง ทั้งด้านอาหาร การท่องเที่ยว ศิลปะ เวลเนส ความบันเทิง และวิถีชีวิต แต่ทรัพยากรเหล่านี้ยังคงกระจัดกระจาย ขาดการประสานงาน และยังไม่ได้ถูกใช้ประโยชน์อย่างเต็มศักยภาพ

ความพยายามด้านซอฟต์พาวเวอร์มักถูกมองเป็นเพียงกิจกรรมเชิงประชาสัมพันธ์ มากกว่าจะเป็นยุทธศาสตร์ระดับชาติที่มีระบบรองรับ ส่งผลให้การสร้างแบรนด์ขาดความสม่ำเสมอ การขยายผลมีข้อจำกัด และพลาดโอกาสทางเศรษฐกิจจำนวนมาก

นอกจากนี้ การปรากฏตัวทางวัฒนธรรมของไทยในเวทีโลกยังขาด “เรื่องเล่าหลัก” (unified narrative) และโครงสร้างสนับสนุนเชิงสถาบัน ทำให้ยากต่อการแข่งขันกับประเทศที่ได้บูรณาการซอฟต์พาวเวอร์เข้าเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศอย่างเต็มรูปแบบ

Shift
ซอฟต์พาวเวอร์ไทยต้องเปลี่ยนผ่านจากการ “โปรโมตวัฒนธรรม” ไปสู่ “ระบบนิเวศซอฟต์พาวเวอร์เชิงยุทธศาสตร์ที่ขับเคลื่อนด้วยระบบ”

ซอฟต์พาวเวอร์ถูกนิยามใหม่ว่าเป็น “ความสามารถในการแปลงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมให้กลายเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ขยายตัวได้ และอิทธิพลระดับโลกอย่างยั่งยืน” ซึ่งต้องก้าวข้ามจากการทำแคมเปญเป็นครั้งคราว ไปสู่แนวทางที่มีโครงสร้างชัดเจน โดยบูรณาการวัฒนธรรม อุตสาหกรรม สื่อ การศึกษา และแพลตฟอร์มดิจิทัลเข้าด้วยกัน

จุดเน้นจึงเปลี่ยนจาก

• “การนำเสนอวัฒนธรรม” → สู่ “การพัฒนาอุตสาหกรรมจากวัฒนธรรม”

• “การดึงดูดแบบเชิงรับ” → สู่ “การวางตำแหน่งเชิงรุกในเวทีโลก”

• “โครงการแยกส่วน” → สู่ “ระบบระดับชาติที่ประสานกันอย่างเป็นเอกภาพ”

ซอฟต์พาวเวอร์จึงไม่ได้เป็นเพียงการแสดงออกทางวัฒนธรรม แต่เป็น “เครื่องยนต์เชิงยุทธศาสตร์” ที่ขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจ การสร้างแบรนด์ประเทศ และอิทธิพลในระดับภูมิรัฐศาสตร์

Advantage
ประเทศไทยมีอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่โดดเด่นและได้รับความนิยมในระดับโลก ทั้งด้านอาหารที่เป็นที่ยอมรับ การท่องเที่ยวที่มีเสน่ห์ เอกลักษณ์ด้านความงาม และภาพลักษณ์ด้านการบริการและเวลเนส

วัฒนธรรมไทยมีลักษณะ “เข้าถึงได้ มีประสบการณ์ร่วม และปรับตัวได้ง่าย” ทำให้สามารถขยายไปสู่ตลาดต่างประเทศได้อย่างมีศักยภาพ อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ ภาคอาหาร และวัฒนธรรมการบริการของไทย จึงเป็นฐานสำคัญในการพัฒนาอุตสาหกรรมซอฟต์พาวเวอร์ที่แข่งขันได้ในระดับโลก

นอกจากนี้ ตำแหน่งที่ตั้งของประเทศไทยในเอเชีย และความเปิดกว้างต่อการแลกเปลี่ยนกับนานาชาติ ยังเสริมศักยภาพในการเป็น “ประตูวัฒนธรรม” และจุดเชื่อมโยงระหว่างภูมิภาคต่าง ๆ ได้อย่างมีนัยสำคัญ

Additional Structural Advantage
ประเทศไทยสามารถใช้ประโยชน์จากระบบนิเวศที่มีอยู่แล้ว—ทั้งการท่องเที่ยว อุตสาหกรรมอาหาร ความบันเทิง แพลตฟอร์มดิจิทัล และการศึกษา—เพื่อสร้าง “ระบบซอฟต์พาวเวอร์แบบบูรณาการ”

โดยการจัดแนวเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างนโยบายภาครัฐ นวัตกรรมจากภาคเอกชน และศักยภาพของบุคลากรสายสร้างสรรค์ ประเทศไทยสามารถพัฒนา “สถาปัตยกรรมซอฟต์พาวเวอร์แบบหลายชั้น” ซึ่งประกอบด้วย:

• การสร้างคอนเทนต์และแพลตฟอร์มการกระจายสู่ระดับโลก

• การพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์และเส้นทางบุคลากร (talent pipeline)

• การกำหนดมาตรฐานแบรนด์และการเล่าเรื่องระดับชาติ (national storytelling)

• การบูรณาการซอฟต์พาวเวอร์เข้ากับยุทธศาสตร์เศรษฐกิจและการทูต

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลยังเปิดโอกาสให้ซอฟต์พาวเวอร์ไทยสามารถขยายตัวในระดับโลก ผ่านแพลตฟอร์มสตรีมมิง โซเชียลมีเดีย อีคอมเมิร์ซ และประสบการณ์เสมือนจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Implication
หากไม่มียุทธศาสตร์ซอฟต์พาวเวอร์ที่เป็นระบบ ประเทศไทยมีความเสี่ยงที่จะใช้ประโยชน์จากทุนทางวัฒนธรรมได้ไม่เต็มที่ สูญเสียความสามารถในการแข่งขันในอุตสาหกรรมวัฒนธรรมระดับโลก และพลาดโอกาสในการยกระดับอิทธิพลในเวทีนานาชาติ

ผลที่ตามมาคือการสร้างแบรนด์ที่กระจัดกระจาย การสร้างมูลค่าได้จำกัด และยังคงพึ่งพาภาคเศรษฐกิจแบบดั้งเดิม

ในทางกลับกัน หากสามารถพัฒนาระบบซอฟต์พาวเวอร์ได้อย่างครบวงจร ประเทศไทยจะสามารถสร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจมูลค่าสูง มีบทบาททางวัฒนธรรมในระดับโลก และมีอิทธิพลเชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น

ซอฟต์พาวเวอร์ยังช่วยเสริมความเข้มแข็งของอัตลักษณ์ชาติ ยกระดับภาพลักษณ์ในสายตานานาชาติ และสร้างอุตสาหกรรมใหม่รวมถึงโอกาสการจ้างงาน

ในภาพรวม ซอฟต์พาวเวอร์จะกลายเป็น “ตัวคูณความสามารถในการแข่งขันของประเทศ” ที่เสริมทั้งศักยภาพทางเศรษฐกิจและตำแหน่งทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างมีนัยสำคัญ

Strategic Direction

• จัดตั้ง “ระบบปฏิบัติการซอฟต์พาวเวอร์แห่งชาติ” (National Soft Power Operating System: SPOS) เพื่อประสานนโยบาย อุตสาหกรรม และการวางตำแหน่งในระดับโลกอย่างเป็นระบบ

• พัฒนาอุตสาหกรรมวัฒนธรรมที่ขยายตัวได้ (scalable) เช่น อาหาร ความบันเทิง เวลเนส การท่องเที่ยว การออกแบบ และคอนเทนต์ดิจิทัล ให้เป็นภาคเศรษฐกิจเชิงยุทธศาสตร์

• สร้าง “เรื่องเล่าระดับชาติ” และอัตลักษณ์แบรนด์ที่เป็นเอกภาพ เพื่อใช้ในการวางตำแหน่งประเทศไทยในเวทีโลก

• พัฒนาช่องทางและแพลตฟอร์มการกระจายสู่ระดับสากล สำหรับคอนเทนต์และผลิตภัณฑ์วัฒนธรรมของไทย

• ลงทุนในการพัฒนาบุคลากรสายสร้างสรรค์และระบบการศึกษา เพื่อรองรับการเติบโตในระยะยาว

• บูรณาการซอฟต์พาวเวอร์เข้ากับยุทธศาสตร์เศรษฐกิจ การทูต และความร่วมมือระหว่างประเทศ

• ใช้ประโยชน์จากแพลตฟอร์มดิจิทัลและเทคโนโลยี เพื่อขยายการเข้าถึงและผลกระทบในระดับโลกอย่างมีประสิทธิภาพ

Sub-Insight Layer