SI-017 :
Climate Adaptation & Resilience
การปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศและความยืดหยุ่น  

Situation

ประเทศไทยกำลังเผชิญความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศในหลายมิติที่ทวีความรุนแรงขึ้น แต่การตอบสนองในปัจจุบันยังคงมีลักษณะเชิงรับ แยกส่วน และจำกัดอยู่ในรายภาคส่วน

ความเปราะบางหลัก ได้แก่:

• อุณหภูมิที่สูงขึ้น ส่งผลต่อผลิตภาพแรงงาน สุขภาพประชาชน และความต้องการพลังงาน

• ความเสี่ยงน้ำท่วมในพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญ โดยเฉพาะกรุงเทพฯ และที่ราบลุ่มภาคกลาง

• วัฏจักรภัยแล้งที่กระทบต่อภาคเกษตรและความมั่นคงด้านน้ำ

• การกัดเซาะชายฝั่งและระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น ซึ่งคุกคามโครงสร้างพื้นฐานและชุมชนในระยะยาว

ความเสี่ยงเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นแยกส่วน แต่มีลักษณะ “เชื่อมโยงและทวีคูณ” (systemic & compounding)

การรับมือในปัจจุบัน:

• เน้นการจัดการภัยพิบัติระยะสั้น

• ขาดการบูรณาการข้ามภาคส่วน (น้ำ เกษตร เมือง พลังงาน)

• โครงสร้างพื้นฐานยังไม่ได้ออกแบบรองรับสภาพภูมิอากาศในอนาคต

ผลลัพธ์คือ:
👉 ประเทศไทยกำลัง “รับแรงกระแทกจากสภาพภูมิอากาศ” มากกว่าการ “ออกแบบความยืดหยุ่นเพื่อรับมือ”

ลองนึกภาพสถานการณ์:
น้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ →
โลจิสติกส์หยุดชะงัก →
การผลิตภาคอุตสาหกรรมลดลง →
เงินทุนตอบสนองเชิงลบ →
ความเชื่อมั่นทางเศรษฐกิจถดถอย

สภาพภูมิอากาศจึงไม่ใช่เพียง “ประเด็นสิ่งแวดล้อม” อีกต่อไป
👉 แต่เป็น “ความเสี่ยงเชิงเศรษฐกิจ ยุทธศาสตร์ และระบบ” อย่างแท้จริง

Shift

ในระดับโลก การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงประเด็นสิ่งแวดล้อมระยะไกลอีกต่อไป
👉 แต่กำลังกลายเป็น “ตัวขับเคลื่อนหลักของยุทธศาสตร์ชาติและความสามารถในการแข่งขัน”

มีการเปลี่ยนแปลงสำคัญ 3 ประการ:

1. จาก Mitigation → สู่ Adaptation & Resilience

การลดการปล่อยคาร์บอนไม่เพียงพออีกต่อไป
ประเทศต่าง ๆ ต้อง “ปรับตัว” ต่อสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

จุดเน้นจึงเปลี่ยนไปที่:

• ความยืดหยุ่นของโครงสร้างพื้นฐาน

• ระบบบริหารจัดการน้ำ

• ความมั่นคงทางอาหาร

• การออกแบบเมืองใหม่

2. Climate เป็นความเสี่ยงระดับระบบ (System-Level Risk)

สภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อ:

• ห่วงโซ่อุปทาน

• ระบบพลังงาน

• ตลาดการเงิน

• ความมั่นคงแห่งชาติ

จึงกลายเป็น:
👉 “ความท้าทายทั้งระบบ” ที่ต้องบริหารจัดการแบบบูรณาการ

3. Climate เป็นโอกาสทางเศรษฐกิจ (Economic Opportunity)

เกิดกระแสการลงทุนขนาดใหญ่ใน:

• โครงสร้างพื้นฐานที่ทนทานต่อสภาพภูมิอากาศ

• ระบบบริหารจัดการน้ำ

• เกษตรอัจฉริยะ

• เทคโนโลยีด้านสภาพภูมิอากาศ

ประเทศที่เป็นผู้นำด้านการปรับตัว จะกลายเป็น:
👉 “เศรษฐกิจแห่งความยืดหยุ่น” (Resilience Economies)

ลองจินตนาการโลกในอนาคต:
นักลงทุนจะตั้งคำถามว่า
“ประเทศใดมีความปลอดภัยและพร้อมรับมือกับความปั่นป่วนด้านสภาพภูมิอากาศมากที่สุด?”

เงินทุนจะไหลไปสู่:
👉 “พื้นที่ที่มีความยืดหยุ่นสูง” (Resilient Geographies)

Advantage

ประเทศไทยมีศักยภาพเชิงโครงสร้างที่แข็งแกร่งในการพัฒนาเป็น “ประเทศที่มีความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศ” และเป็นต้นแบบในระดับภูมิภาค

1. ความหลากหลายทางภูมิศาสตร์ (Geographic Diversity)

ประเทศไทยมีทั้ง:

• ลุ่มน้ำ

• พื้นที่เกษตรกรรม

• พื้นที่ชายฝั่ง

• ศูนย์กลางเมือง

ความหลากหลายนี้เอื้อให้สามารถออกแบบ “กลยุทธ์การปรับตัวหลายรูปแบบ”
👉 ไม่ต้องพึ่งพาแนวทางเดียว

2. ฐานเกษตรกรรมที่แข็งแกร่ง (Strong Agricultural Base)

ประเทศไทยเป็นผู้ผลิตอาหารรายสำคัญของโลก
หากมีการปรับตัวอย่างเหมาะสม
👉 สามารถยกระดับเป็น “ศูนย์กลางความมั่นคงทางอาหารที่ทนต่อสภาพภูมิอากาศ”

3. โครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำที่มีอยู่แล้ว (Water Infrastructure Foundation)

• เขื่อน

• ระบบชลประทาน

• เครือข่ายคลอง

สามารถพัฒนาต่อยอดเป็น:
👉 “ระบบบริหารจัดการน้ำอัจฉริยะ” (smart water management systems)

4. ตำแหน่งเชิงยุทธศาสตร์ในอาเซียน (Strategic Location)

ประเทศไทยสามารถทำหน้าที่เป็น:
👉 “ศูนย์กลางความยืดหยุ่นด้านสภาพภูมิอากาศของภูมิภาค”
สำหรับการพัฒนาและถ่ายทอดโซลูชันด้านการปรับตัว

ศักยภาพเหล่านี้ หากถูกออกแบบและบูรณาการอย่างเป็นระบบ จะทำให้ประเทศไทยก้าวจาก “ประเทศที่รับผลกระทบ”
→ สู่ “ประเทศที่จัดการและสร้างความยืดหยุ่นได้เชิงรุก”

Additional Structural Advantage

ประเทศไทยสามารถออกแบบ “ระบบความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศระดับชาติ” (National Climate Resilience System) ได้ โดยไม่ใช่เพียงโครงการแยกส่วน แต่เป็นระบบที่บูรณาการทั้งประเทศ

1. ระบบข่าวกรองน้ำแบบบูรณาการ (Integrated Water Intelligence System)

ลองจินตนาการ:

• เครือข่ายข้อมูลน้ำทั่วประเทศ

• การคาดการณ์น้ำท่วมและภัยแล้งด้วย AI

• การบริหารจัดการอ่างเก็บน้ำแบบอัจฉริยะ

• การจัดเส้นทางการไหลของน้ำแบบไดนามิก

น้ำจะเปลี่ยนจาก
👉 “ความไม่แน่นอนทางธรรมชาติ” → “ระบบที่ถูกบริหารจัดการได้”

2. การออกแบบเมืองที่ยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศ (Climate-Resilient Urban Design)

ปรับเมืองให้รองรับ:

• การดูดซับน้ำ (พื้นที่สีเขียว พื้นที่หน่วงน้ำ)

• การลดความร้อน (ป่าในเมือง วัสดุก่อสร้าง)

• ประสิทธิภาพพลังงาน

กรุงเทพฯ จะพัฒนาไปสู่
👉 “มหานครที่ปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศได้”

3. การยกระดับเกษตรอัจฉริยะ (Smart Agriculture Transformation)

• พืชที่ทนต่อสภาพภูมิอากาศ

• เกษตรแม่นยำ

• ระบบชลประทานที่ใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพ

• การเพิ่มผลผลิตด้วย AI

ประเทศไทยจะกลายเป็น
👉 “ระบบอาหารที่พร้อมรับอนาคต”

4. ชั้นโครงสร้างพื้นฐานที่ยืดหยุ่น (Resilient Infrastructure Layer)

ออกแบบโครงสร้างพื้นฐานทั้งหมดให้:

• ทนต่อสภาพอากาศสุดขั้ว

• มีระบบสำรอง (redundancy)

• ฟื้นตัวได้รวดเร็ว

5. ระบบข้อมูลสภาพภูมิอากาศและการเตือนภัยล่วงหน้า (Climate Data & Early Warning System)

ติดตามแบบเรียลไทม์:

• สภาพอากาศ

• ระดับน้ำ

• สภาพดิน

เพื่อให้สามารถ
👉 “ตอบสนองเชิงรุก” แทนการแก้ไขความเสียหายภายหลัง

6. การบูรณาการกับระบบการเงิน (SI-016)

• การกำหนดราคาความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ (climate risk pricing)

• พันธบัตรความยืดหยุ่น (resilience bonds)

• ระบบประกันภัย

สภาพภูมิอากาศจะกลายเป็น
👉 “ความเสี่ยงที่ถูกบริหารจัดการในระบบการเงิน”

แก่นของระบบนี้คือ:
ไม่ใช่แค่ “รับมือภัยพิบัติ”
แต่คือการ “ออกแบบประเทศให้ยืดหยุ่นต่ออนาคต” อย่างเป็นระบบ

Implication

หากประเทศไทยไม่ดำเนินการ:
ความเสียหายทางเศรษฐกิจจากเหตุการณ์ด้านสภาพภูมิอากาศจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ความเชื่อมั่นของนักลงทุนอาจลดลง
ความเปราะบางของโครงสร้างพื้นฐานจะสูงขึ้น
และความสามารถในการแข่งขันในระยะยาวจะอ่อนแอลง

ในทางกลับกัน หากประเทศไทยสามารถขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านได้สำเร็จ:
ลองจินตนาการภาพนี้:

ประเทศไทยเป็นที่รู้จักในฐานะ:

• ประเทศที่สามารถรับมือและยืนหยัดต่อแรงกระแทกจากสภาพภูมิอากาศได้

• ผู้ส่งออกอาหารที่เชื่อถือได้ แม้ในช่วงที่โลกเผชิญความผันผวน

• จุดหมายปลายทางที่ปลอดภัยสำหรับการลงทุนระยะยาว

เงินทุนและธุรกิจระดับโลกเลือกประเทศไทย เพราะ:
👉 “มีความยืดหยุ่นสูง”

ประเทศไทยจะเปลี่ยนบทบาทเป็น:
👉 “ประเทศที่มีความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศ และเป็นเสาหลักด้านเสถียรภาพของภูมิภาค”

Strategic Direction

ประเทศไทยต้องเปลี่ยนผ่านจากการ “รับมือสภาพภูมิอากาศเชิงรับ”
→ ไปสู่ “การออกแบบความยืดหยุ่นเชิงระบบแบบเชิงรุก” (proactive, system-level resilience engineering)

การเปลี่ยนผ่านควรประกอบด้วย:

1. แผนแม่บทความยืดหยุ่นด้านสภาพภูมิอากาศระดับชาติ (National Climate Resilience Master Plan)

ยุทธศาสตร์แบบบูรณาการที่เชื่อมโยง:

• น้ำ

• เกษตร

• ระบบเมือง

• โครงสร้างพื้นฐาน

2. ยุทธศาสตร์ความยืดหยุ่นที่ยึด “น้ำ” เป็นแกนหลัก (Water-Centric Resilience Strategy)

มองน้ำเป็น “ระบบหลักของประเทศ”

• การควบคุมน้ำท่วม

• การบริหารจัดการภัยแล้ง

• การเพิ่มประสิทธิภาพการกระจายน้ำ

3. การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่รองรับสภาพภูมิอากาศ (Climate-Resilient Infrastructure)

โครงสร้างพื้นฐานใหม่ทั้งหมดต้องเป็น:
👉 “รองรับสภาพภูมิอากาศในอนาคต” (future-climate ready)

4. ระบบเกษตรอัจฉริยะและความมั่นคงทางอาหาร (Smart Agriculture & Food Security System)

เพื่อให้เกิด:

• การผลิตที่มีเสถียรภาพ

• ความน่าเชื่อถือด้านการส่งออก

• การบูรณาการเทคโนโลยี

5. แพลตฟอร์มข้อมูลและข่าวกรองด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Data & Intelligence Platform)

ระบบติดตามระดับชาติแบบเรียลไทม์ พร้อมการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์

6. การบูรณาการกับระบบการเงินและ ESG

ใช้ประโยชน์จาก:

• การเงินสีเขียว (Green Finance)

• ตลาดประกันภัย

• การลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศ

แก่นสำคัญคือ:
ไม่ใช่เพียง “ลดความเสียหาย”
แต่คือการ “ออกแบบประเทศให้สามารถอยู่รอด เติบโต และแข่งขันได้ ภายใต้โลกที่สภาพภูมิอากาศไม่แน่นอน”

Sub-Insight Layer